Halal aandelen zijn aandelen van beursgenoteerde ondernemingen waarvan de kernactiviteit volgens de sharia is toegestaan en waarvan de schulden, rentedragende kasmiddelen en ongeoorloofde inkomsten onder de drempels van erkende screeningsnormen blijven. Een halal aandeel is dus geen vaste lijst maar de uitkomst van een toets die periodiek wordt herhaald, op basis van de nieuwste jaarcijfers van het bedrijf.
Halal aandelen kopen: van screening tot aankoop
Wie halal aandelen wil kopen, volgt een vaste volgorde. Eerst kijkt hij naar de hoofdactiviteit: is die toegestaan? Daarna worden schuld, rentedragende kas en ongeoorloofd inkomen gemeten aan de drempels van de gekozen norm. Pas wanneer beide filters positief zijn, past het aandeel in de portefeuille, en dan volgt nog de berekening van de zuivering.
Het resultaat voor halal aandelen hangt af van de gekozen methode. Een aandeel dat bij de ene indexaanbieder slaagt, kan bij een andere afvallen, omdat de noemer van de schuldratio verschilt. Een belegger kiest dus eerst een methode en houdt zich daar consequent aan, of volgt de keuze van de shariaraad van het fonds waarin hij belegt.
Waarom het bezit van aandelen in principe is toegestaan
Wie een aandeel koopt, wordt mede-eigenaar van een onderneming en deelt in winst en verlies, net als bij Musharaka. Hedendaagse rechtsgeleerden aanvaarden gewone aandelen daarom, mits de activiteit en de financiële structuur van de uitgevende onderneming aanvaardbaar zijn.
Sectoren die het activiteitenfilter direct uitsluit
De eerste selectie verwijdert bedrijven met een verboden kernactiviteit: conventionele banken en verzekeraars, alcohol, varkensvlees, gokken, tabak en entertainment voor volwassenen. Sommige indexaanbieders sluiten ook wapens uit, waardoor twee halal lijsten nooit volledig samenvallen.
Een klein aandeel niet-conforme inkomsten toelaten
Weinig bedrijven zijn volledig zuiver: een hotelgroep verkoopt alcohol in haar bars, een industrieel bedrijf ontvangt rente op zijn kas. AAOIFI-shariastandaard nr. 21 aanvaardt het aandeel toch als zulke ongeoorloofde inkomsten onder 5% van de totale omzet blijven.
De sectordrempels van 5% en 20% in Maleisië
De Securities Commission Malaysia hanteert twee niveaus: 5% voor duidelijk verboden activiteiten zoals gokken, alcohol of rente-inkomsten, en 20% voor bronnen die minder ernstig worden geacht, bijvoorbeeld hotelexploitatie of huur van niet-conforme huurders.
Rekenvoorbeeld: een aandeel screenen op halal-criteria
Neem een fictief bedrijf met een beurswaarde van 1.000 miljoen euro. Het heeft 250 miljoen euro rentedragende schuld en 150 miljoen euro aan rentedragende deposito’s. Beide liggen onder de grens van 30 procent van de beurswaarde. De ongeoorloofde inkomsten bedragen 3 procent van de omzet en blijven onder de grens van 5 procent.
Op grond van deze cijfers slaagt het aandeel voor de screening. Stijgt de schuld naar 320 miljoen euro, of daalt de beurswaarde zodat dezelfde schuld meer dan 30 procent uitmaakt, dan valt het af. Zo laat het voorbeeld zien dat een halal aandeel kan veranderen van status zonder dat de onderneming iets verkeerds doet, door de combinatie van boekhouding en koersverloop.
Financiële ratio's: schuld en liquiditeit meten
Het tweede filter kijkt naar de balans. Een bedrijf met een onberispelijke activiteit kan toch afvallen als het zijn groei met rentedragende leningen financiert of veel kasgeld op rentedragende deposito's zet. Deze ratio's worden bij elke publicatie van de cijfers opnieuw berekend.
Een plafond van 30% voor rentedragende schuld
Volgens AAOIFI-standaard 21 mogen rentedragende leningen niet meer dan 30% van de beurswaarde bedragen, en dezelfde grens geldt voor rentedragende beleggingen. Een bedrijf dat op de beurs een miljard waard is, mag dus hooguit driehonderd miljoen aan conventionele schuld dragen.
Beurswaarde of balanstotaal als noemer
Dow Jones en S&P zetten de schuld af tegen een over meerdere maanden gemiddelde beurswaarde, terwijl MSCI en Maleisië het balanstotaal gebruiken, met een drempel rond een derde. Bij een marktwaardebasis kan een koersdaling een aandeel uitsluiten zonder dat de balans verandert.
Vorderingen en kas: een reële onderliggende waarde
Een aandeel vertegenwoordigt activa; bezit een bedrijf vrijwel alleen geld en vorderingen, dan lijkt de aankoop op het ruilen van geld tegen geld. Diverse methodes begrenzen daarom kas en vorderingen of eisen een minimumaandeel materiële activa.
Halal aandelen beheren: herscreening en verkoop
Omdat de cijfers van een bedrijf veranderen, is eenmalige screening van halal aandelen onvoldoende. Professionele fondsen herzien hun lijst elk kwartaal of elk halfjaar. Een particuliere belegger kan hetzelfde doen na elke publicatie van de jaarcijfers, of ten minste één keer per jaar. Een aandeel dat niet langer voldoet, wordt binnen een redelijke termijn verkocht.
De verkoop kost soms geld, bijvoorbeeld als de koers is gedaald. Daarom is het verstandig om vooraf een marge te nemen en aandelen te kiezen die ruim binnen de drempels blijven. Wie dicht tegen een grens aan zit, moet vaker herscreenen en bereidt zich voor op een eventuele verkoop met verlies.
Het ongeoorloofde deel van dividenden zuiveren
Ook een goedgekeurd aandeel kan een fractie verboden inkomen opleveren. Komt 2% van de omzet van een bedrijf uit rente, dan schenkt een aandeelhouder met 500 euro dividend daarvan 10 euro aan een goed doel, zonder er zelf voordeel uit te halen of het als zakat te tellen.
Moet ook de koerswinst worden gezuiverd?
De meningen lopen uiteen. Sommige raden vinden dat de verkoopwinst het hele bedrijf weerspiegelt en dus ook gezuiverd moet worden, andere achten zuivering van het dividend voldoende. Islamitische fondsen vermelden in hun prospectus welke regel hun shariaraad toepast.
Short gaan, kopen op marge en opties: uitgesloten praktijken
Een geleend aandeel verkopen betekent verkopen wat je niet bezit, en dat wijzen de meeste geleerden af. Kopen op marge met rente van de broker is eveneens uitgesloten, net als klassieke opties. Een islamitische beleggingsrekening beperkt zich meestal tot aankopen met eigen geld.
Een officiële lijst die in mei en november wordt bijgewerkt
In Maleisië herziet het Shariah Advisory Council van de Securities Commission twee keer per jaar de lijst van conforme effecten op Bursa Malaysia. Houders van een afgewaardeerd aandeel worden geacht het te verkopen en mogen winst tot de datum van de aankondiging doorgaans behouden.
Hulpmiddelen en lijsten om aandelen te screenen
Er bestaan apps en websites die aandelen screenen en de uitkomst als halal, twijfelachtig of niet-conform tonen. Ze zijn handig voor een eerste indruk, maar gebruiken elk een eigen methode en zijn niet altijd actueel. Controleer daarom de datum van de beoordeling en de gehanteerde norm voordat u op zo’n uitkomst vertrouwt.
Officiële lijsten, zoals die van de Maleisische toezichthouder, gelden voor de effecten op één beurs. Indexaanbieders publiceren eigen lijsten voor hun indices. Gebruik om aandelen te screenen bij voorkeur een bron die zijn methode openbaar maakt, en wees voorzichtig met een uitkomst die zonder uitleg wordt gegeven.
Beperkingen en risico’s bij halal aandelen
Een portefeuille van halal aandelen is minder gespreid dan een gewone portefeuille, omdat banken en verzekeraars wegvallen en technologie en gezondheidszorg zwaarder wegen. Dat kan het rendement in sommige jaren verhogen en in andere verlagen. Wie sharia-conforme aandelen koopt, aanvaardt dus een ander risicoprofiel dan de brede markt.
Daarnaast zijn de meningen verdeeld over drempels en berekeningswijzen. Dat is geen zwakte van het systeem maar een gevolg van juridische interpretatie. De belegger die twijfelt, laat zich leiden door een geleerde of door de raad van een erkend fonds, en beschouwt de screening als hulpmiddel en niet als garantie op winst.
Wie sharia-conforme aandelen in een eigen portefeuille wil opnemen, doet er goed aan de reden van elke keuze op te schrijven: welke norm is gebruikt, welke cijfers lagen eraan ten grondslag en op welke datum is het aandeel beoordeeld. Zo is bij een volgende herziening duidelijk wat er is veranderd, en kan de belegger zijn beslissing verantwoorden tegenover zichzelf of een geleerde.
Beleggers die aandelen willen screenen zonder eigen rekenwerk, kunnen terugvallen op de jaarverslagen van de onderneming. Daarin staan de rentedragende schulden, de kas en de verdeling van de omzet, de drie gegevens waarmee halal aandelen worden beoordeeld. Een halal aandeel is zo in een paar uur te controleren, mits men de juiste regel en de juiste noemer gebruikt.