Een islamitisch termijndeposito is geld dat voor een vaste periode wordt vastgezet en niet met rente wordt beloond, maar met de marge op een verkoop van goederen met uitgestelde betaling of met de winst van een beheermandaat. Het product is goedgekeurd door een shariacomité. De klant weet bij de start of het rendement vaststaat of slechts verwacht wordt, en dat verschil bepaalt het risico op het kapitaal.
Voor wie past een halal termijndeposito?
Een halal termijndeposito past bij wie een bedrag enkele maanden of jaren niet nodig heeft en vooraf wil weten wat het oplevert. Een halal termijndeposito is minder geschikt voor geld dat plotseling nodig kan zijn, omdat vervroegde opname de winst vermindert. Wie liquiditeit wil, kiest eerder een vrij opneembare rekening met een lager winstaandeel.
Een islamitisch termijndeposito trekt ook bedrijven en stichtingen aan die een kasoverschot willen beleggen zonder rente te ontvangen. Voor hen telt de zekerheid van de uitbetaling op de vervaldag. Een hoger rendement rechtvaardigt in geen geval dat de structuur gebrekkig is; de klant beoordeelt eerst de conformiteit en pas daarna de marge.
Hoe ontstaat een vast rendement zonder rentedragende lening?
Een gewone bank leent het geld van de klant en betaalt een rente. Een islamitische bank moet daarentegen via een echte ruil werken: ze koopt van de klant een goed met uitgestelde betaling of beheert zijn geld als gevolmachtigde. De opbrengst komt uit de handelstransactie.
Tawarruq in vier stappen
De klant laat de bank namens hem een metaal kopen op een grondstoffenplatform en verkoopt het daarna aan de bank met een opslag die op de vervaldag betaalbaar is. De bank verkoopt het metaal contant door. Op de einddatum ontvangt de klant de uitgestelde prijs.
Bezit van de goederen en risico vóór de doorverkoop
Om de verkoop geldig te maken, moet de klant de goederen werkelijk bezitten, ten minste via constructief bezit, voordat hij ze aan de bank verkoopt. Eigendomscertificaten die de gekochte partijen aanduiden, dienen als bewijs bij de sharia-audit.
Gebruikte grondstoffenplatforms
Banken werken meestal met makelaars in onedele metalen of met gespecialiseerde beurzen zoals Bursa Suq Al-Sila in Maleisië, waar onder meer palmolie wordt verhandeld. Goud en zilver worden vermeden, omdat de handel daarin onder de strikte regels voor valutawissel valt.
Rekenvoorbeeld: winst op een islamitisch termijndeposito
Neem een fictief voorbeeld van een islamitisch termijndeposito met Tawarruq. Een klant zet 10.000 euro voor twaalf maanden vast. Via de goederenverkoop koopt de bank het metaal van hem voor 10.350 euro, betaalbaar na een jaar. Het verschil van 350 euro is de winst en staat vanaf de start in het contract; in jaarlijkse termen is dat 3,5 procent.
Bij een Wakala-deposito noemt de bank in plaats daarvan een verwachte winst van bijvoorbeeld 3,5 procent. Brengt de belegging minder op, dan ontvangt de klant minder; brengt zij meer op, dan mag de bank het overschot als bonus houden. Beide producten kunnen er op de brochure hetzelfde uitzien, maar de zekerheid van het resultaat verschilt aanzienlijk.
Georganiseerde Tawarruq, een omstreden praktijk
De Internationale Islamitische Fiqh-Academie oordeelde dat georganiseerde Tawarruq, waarbij de bank de hele keten regelt, niet conform is. AAOIFI regelt de praktijk streng. Sommige comités staan haar onder voorwaarden toe, andere alleen voor liquiditeitsbeheer en kiezen voor particulieren andere constructies.
Beleggings-Wakala met vaste looptijd
Een andere formule: de klant benoemt de bank tot gevolmachtigde om een bedrag voor drie, zes of twaalf maanden te beleggen. De bank noemt een verwachte winst, ontvangt een vaste vergoeding en mag een overschot als prestatiebonus houden. Het kapitaal wordt niet door haar gegarandeerd.
Verwachte of gegarandeerde winst: het beslissende verschil
Bij een Wakala is het genoemde percentage slechts een schatting; een verlies zonder schuld van de gevolmachtigde vermindert het kapitaal. Bij Tawarruq wordt de marge na de doorverkoop een vaste schuld van de bank, qua zekerheid vergelijkbaar met een gewoon deposito.
Opname vóór de vervaldag en de ibra-korting
Een reeds vastgestelde marge kan niet eenzijdig worden gewijzigd. Neemt de klant eerder op, dan betaalt de bank de uitgestelde prijs met een vrijwillige korting, ibra genoemd, die de opbrengst terugbrengt tot het niveau dat voor vroegtijdige opname is afgesproken, zonder renteboete.
Vroegtijdig opnemen van een halal termijndeposito
Wie een islamitisch termijndeposito voor de vervaldag wil opnemen, valt onder de regels van het contract. Bij Tawarruq is de uitgestelde prijs al vastgesteld, zodat de bank hem alleen kan verlagen door vrijwillig af te zien van een deel van de marge. Dat gebeurt met de ibra-korting, vaak berekend naar rato van de verstreken looptijd.
Een boete op het kapitaal is uitgesloten, want dat zou het deposito in een rentedragende lening veranderen. Wel mag de bank de winst herberekenen naar een lager tarief, zoals het tarief van een vrij opneembare rekening. Vraag voor het afsluiten van een vast deposito een rekenvoorbeeld met het bedrag dat u bij opname na drie, zes en negen maanden terugkrijgt.
Looptijden, minimumbedragen en automatische verlenging
Aanbiedingen lopen vaak van één maand tot meerdere jaren, met een instapbedrag dat de bank bepaalt. Automatische verlenging betekent bij elke vervaldag een nieuwe aan- en verkoop en vereist dus een doorlopende volmacht die de klant heeft ondertekend.
Waarom de IFSB aandacht heeft voor vastgezette deposito's
De IFSB-beginselen over liquiditeitsrisico benadrukken dat islamitische banken over relatief weinig instrumenten voor herfinanciering beschikken. Termijndeposito's stabiliseren hun passiva, mits de looptijden goed gespreid zijn en vroegtijdige opnames voor de treasury van de bank voorspelbaar blijven.
Makelaarskosten en verborgen kosten van de constructie
Elke Tawarruq brengt makelaarskosten op de goederen met zich mee. De meeste banken nemen die zelf voor hun rekening, maar sommige rekenen ze door. Controleer of de opgegeven marge netto is en of er geen kosten pas bij afsluiting opduiken.
Vóór het openen: documenten om op te vragen
Vraag het volmachtcontract, de omschrijving van de goederen, de rekenregel voor ibra, de depositogarantiestatus van het product in uw land en het advies van het shariacomité. Vergelijk ten slotte de nettomarge met een direct opneembare winstrekening.
Termijndeposito, zakat en belasting
Het bedrag op een islamitisch termijndeposito en de opgebouwde winst tellen mee voor de zakat zodra de nisab is bereikt en het vermogen een maanjaar in bezit is. Staat het geld lang vast, dan kiest de klant of hij de zakat jaarlijks uit andere middelen betaalt of pas bij de vervaldag. Een geleerde kan adviseren over de gewenste methode.
Fiscaal wordt de winst in veel landen als rente-inkomsten behandeld, ook wanneer zij uit een goederenverkoop of beheermandaat voortkomt. Bewaar de jaaropgave van de bank en vraag uitdrukkelijk hoe de winst daarop wordt omschreven. Dat voorkomt discussie bij de aangifte en maakt duidelijk welk deel van het bedrag belastbaar inkomen is.
Risico’s van een sharia-conform termijndeposito
Bij een sharia-conform termijndeposito met Tawarruq wordt de klant schuldeiser van de bank voor de uitgestelde prijs. Zijn vordering is dus zo zeker als de bank zelf. Gaat de bank failliet, dan hangt het resultaat af van de depositogarantie en van de vraag of het product daaronder valt. Dit verschilt per land en per structuur, en moet vooraf worden nagevraagd.
Bij een beleggings-Wakala kan het rendement tegenvallen en in zeldzame gevallen is verlies mogelijk. Let daarnaast op automatische verlenging: als het deposito zonder bericht verlengd wordt, kan een lager tarief gelden. Zet de vervaldatum in de agenda, vraag de nieuwe voorwaarden op en beslis tijdig of u het geld laat staan of opneemt.
Een vast deposito bij een islamitische bank verschilt dus op drie punten van een gewoon deposito: de bron van het rendement, de zekerheid van het resultaat en de manier waarop vroegtijdige opname wordt geregeld. Wie die drie punten kent, kan een islamitisch termijndeposito objectief vergelijken met een conventioneel product.
Kies ten slotte een looptijd die bij de eigen planning past. Een vast deposito van twaalf maanden dat bij verlenging in een lager tarief terechtkomt, levert minder op dan een reeks korte depositos, terwijl een halal termijndeposito van vijf jaar de flexibiliteit beperkt. Het beste product is dat waarvan de voorwaarden volledig zijn begrepen.
Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →