Een sukuk is een beleggingscertificaat van gelijke waarde dat een onverdeeld eigendomsaandeel vertegenwoordigt in activa, gebruiksrechten, diensten of een sharia-conforme activiteit, en waarvan de opbrengst uit die activa komt in plaats van uit rente. Anders dan een gewone obligatie, die een schuld belichaamt, geeft een sukuk de houder een recht op de inkomsten van een concreet activum of project, met bijbehorende risico's.
Sukuk als eigendomsbewijs in plaats van een schuldbekentenis
Wie een obligatie bezit, leent geld uit en ontvangt rente, ongeacht waarvoor het geld wordt gebruikt. Wie een sukuk bezit, wordt mede-eigenaar van een activum of bedrijf en ontvangt zijn deel van de huur of winst die het oplevert.
Wat de AAOIFI-standaard over beleggingssukuk eist
De standaard eist dat elk certificaat een echt aandeel in een bepaald activum vertegenwoordigt, dat met de bijbehorende rechten en plichten op de beleggers overgaat. Het prospectus moet het gebruikte contract, de besteding van de opbrengst en het oordeel van de goedkeurende shariaraad beschrijven.
Een sukuk verhandelen: wanneer mag dat?
Een certificaat dat op tastbare activa rust, mag tegen elke overeengekomen prijs worden verkocht. Vertegenwoordigt het vooral vorderingen of geld, dan moet de overdracht de regels voor schuldverkoop volgen, wat de handel grotendeels beperkt tot de nominale waarde.
Waarom het soort activa de verkoopprijs bepaalt
Bestaat de pool bijvoorbeeld voor 70% uit verhuurde gebouwen en voor 30% uit vorderingen, dan staan de meeste raden verkoop tegen marktprijs toe. Onder een bepaald aandeel reële activa verschillen de regels per rechtsgebied en shariaoordeel.
Een rekenvoorbeeld van een sukuk op verhuurde gebouwen
Stel dat een bedrijf 100 miljoen euro ophaalt met een sukuk op een kantoorcomplex. Een speciaal vehikel koopt het gebouw met dat geld en verhuurt het aan het bedrijf voor vijf jaar. De huur van bijvoorbeeld vijf miljoen euro per jaar wordt aan de houders uitgekeerd, zoals een periodieke uitkering. Aan het einde belooft het bedrijf het gebouw terug te kopen, waarna de houders hun kapitaal terugkrijgen.
Het voorbeeld toont waarom de uitkering geen rente heet: ze is de huur van een gebouw dat de houders in mede-eigendom bezitten. Daalt de waarde van het gebouw, of kan het bedrijf de huur niet betalen, dan blijft het rendement niet gegarandeerd. Het cijfer is een illustratie en geen aanbod; de werkelijke voorwaarden staan altijd in het prospectus.
Wat een beleggingscertificaat de houder werkelijk geeft
De houder ontvangt een evenredig deel van de inkomsten en, afhankelijk van de structuur, een recht op de verkoopopbrengst van het activum. Hij heeft geen directe zeggenschap over het gebouw of project. Wel bepaalt het prospectus welke informatie hij krijgt, hoe vaak uitkeringen plaatsvinden en onder welke voorwaarden vervroegde aflossing mogelijk is.
De stappen van een sukukuitgifte
De initiatiefnemer, een staat of een bedrijf, kiest activa, richt een speciaal vehikel op, laat de contracten opstellen, verkrijgt een shariaoordeel en een rating en plaatst de certificaten bij beleggers. Arrangerende banken, advocaten en trustees begeleiden elke stap.
Het speciale vehikel en zijn rol als trustee
Het vehikel, vaak een vennootschap in een daarin gespecialiseerd rechtsgebied, koopt of huurt de activa met de opbrengst van de uitgifte. Het treedt op als trustee voor de houders, int de inkomsten en keert die naar rato van hun certificaten uit.
Asset-backed of asset-based: verhaal bij wanbetaling
Bij de meeste uitgiften hebben beleggers geen afdwingbaar zakelijk recht op de activa en moeten zij zich als schuldeiser tot de initiatiefnemer wenden. Alleen de zeldzame echt gedekte sukuk laten toe het onderliggende activum in beslag te nemen en te verkopen.
Rating en juridische documentatie
De grote ratingbureaus beoordelen de meeste internationale sukuk en kijken daarbij vooral naar de kredietwaardigheid van de initiatiefnemer. De financieringscontracten vallen vaak onder Engels recht, terwijl de overdracht van activa onder lokaal recht valt.
Welke risico's lopen beleggers in een sukuk?
Het kredietrisico is vaak het belangrijkste: bij de meeste uitgiften hangt de betaling af van de kredietwaardigheid van de initiatiefnemer. Daarnaast bestaat liquiditeitsrisico, want de markt voor een sukuk is kleiner dan die voor een gewone obligatie, en marktrisico door schommelende prijzen. Ook valutarisico speelt wanneer een uitgifte in een andere munt dan de euro is genoteerd.
Een bijzonder risico is het shariarisico. Verklaart een geleerde of raad achteraf dat een structuur niet voldoet aan de normen, dan kan dat de verhandelbaarheid beïnvloeden en kopers afschrikken. Daarom lezen beleggers het oordeel van de shariaraad in het prospectus nauwkeurig, en nemen zij mee welke standaarden de raad hanteert en of de uitgever in het verleden aanpassingen moest doorvoeren.
De verklaring van 2008 en wat erop volgde voor sukuk
In 2008 publiceerde de shariaraad van AAOIFI aanbevelingen nadat geleerden kritiek hadden geuit op veel uitgiften. Ze richtten zich op sukuk waarvan de structuur het profiel van een obligatie te nauw nabootste, zonder echte risico-overdracht.
Geen kapitaalgarantie tegen nominale waarde
De beheerder van een Musharaka-, Mudaraba- of Wakala-sukuk mag niet beloven de activa tegen nominale waarde terug te kopen; terugkoop gebeurt tegen marktwaarde of tegen een prijs die bij de verkoop wordt afgesproken. Voor Ijara-sukuk gelden eigen regels.
Geen leningen van de beheerder om het verwachte rendement aan te vullen
De verklaring verbiedt de beheerder om aan houders te lenen wanneer de werkelijke winst lager is dan het aangekondigde rendement. Hij mag wel een reserve vormen uit eerdere overschotten of voorschotten betalen die met latere uitkeringen worden verrekend.
Wie sukuk uitgeeft en hoe particulieren kunnen beleggen
Maleisië en de Golfstaten domineren de markt, maar ook landen als het Verenigd Koninkrijk in 2014 of Turkije geven uit. Omdat coupures vaak boven 200.000 dollar liggen, beleggen particulieren meestal via fondsen of via staatssukuk voor particulieren die sommige landen aanbieden.
Groene en duurzame sukuk
Naast klassieke uitgiften bestaan groene sukuk, waarvan de opbrengst naar milieuprojecten gaat, zoals zonne-energie of duurzaam vervoer. Indonesië gaf in 2018 de eerste soevereine groene sukuk uit. De labels hangen vooral af van de bestedingsrapportage van de uitgever, die beleggers in de documentatie kunnen vinden en vergelijken met internationale richtlijnen voor groene financiering.
Beleggen in een sukuk als particulier
Omdat veel uitgiften hoge minimumbedragen kennen, beleggen particulieren meestal via een beleggingsfonds dat een mandje sukuk bezit. Een fonds spreidt het risico, maar heeft eigen kosten, en het fondsreglement bepaalt of ook een shariacommissie toezicht houdt. Vraag naar de lopende kosten, de samenstelling van het fonds en de wijze waarop de zuiverheid van de inkomsten wordt bewaakt.
Controleer bij elke sukuk-uitgifte het type contract, de rating, de looptijd, het verhaal bij wanbetaling en de belastingbehandeling in uw land. Een belegger die niet kan uitleggen hoe zijn certificaat inkomsten genereert, belegt best niet. Winst is niet gegarandeerd en verlies is mogelijk. Zulke informatie is geen beleggingsadvies; ze helpt vooral om de juiste vragen aan een erkend adviseur te stellen vóór u een bedrag vastzet.
De belangrijkste soorten sukuk
De naam van een sukuk verwijst naar het islamitische contract dat de uitgifte structureert. De tabel vat voor elk type samen wat de belegger bezit en waar zijn inkomen vandaan komt. Ze beschrijft de theoretische structuur: de rechten die daadwerkelijk afdwingbaar zijn en de verhaalsmogelijkheden bij wanbetaling staan in het prospectus van elke uitgifte.
| Type | Structuur | Vergoeding | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Ijara | Verhuur van tastbare activa aan de uitgever | Huurbetalingen | Terugkoopregels eigen aan Ijara-sukuk |
| Murabaha | Aankoop en doorverkoop van een actief met een overeengekomen marge | Marge op de doorverkoop | Vooral gebruikt voor de korte termijn; vordering, dus beperkte verhandelbaarheid |
| Musharaka | Aandeel in een onderneming of partnerschap | Winst verdeeld volgens de overeengekomen verhoudingen | Verliezen volgen het kapitaalaandeel van ieder |
| Mudaraba | Een kapitaalverschaffer, een beheerder die zijn deskundigheid inbrengt | Winst verdeeld volgens een vooraf vastgestelde verhouding | Terugkoop tegen de marktwaarde, niet tegen de nominale waarde |
| Wakala | Een agent belegt voor rekening van de houders | Inkomsten uit de activiteit, de agent ontvangt een commissie | Terugkoop tegen de marktwaarde, niet tegen de nominale waarde |
| Salam | Vooruitbetaling van goederen die later worden geleverd | Vastgelegd in de documentatie van de uitgifte | Over het algemeen gebruikt in de landbouw |
| Istisna | Financiering van een bouwwerk of een productie | Vastgelegd in de documentatie van de uitgifte; betaling naargelang de voortgang | Hangt af van de voltooiing van het project |
Sommige uitgiften combineren meerdere van deze contracten; men spreekt dan van hybride sukuk.
Een islamitische naam garandeert noch het kapitaal noch het verhaal
Bij de meeste uitgiften verhalen beleggers zich als schuldeiser op de initiatiefnemer, en niet op het onderliggende actief. Het rendement is niet gegarandeerd: het volgt de inkomsten van het actief of de activiteit, en er bestaat een risico op verlies. Lees vóór het beleggen het prospectus om te weten of het certificaat een zakelijk recht op het actief geeft, wie de activa terugkoopt en tegen welke prijs, en welk shariacomité de uitgifte heeft goedgekeurd.