Ijara-sukuk zijn sharia-conforme effecten die een aandeel vertegenwoordigen in een verhuurd goed, zoals een gebouw, een stuk grond of een vliegtuig. De houders ontvangen als vergoeding voor het gebruik van het goed periodieke huuruitkeringen en op de vervaldag de terugkoopprijs die de initiatiefnemer in een bindende belofte heeft toegezegd. Anders dan bij een obligatie vertegenwoordigt het certificaat geen geldschuld, maar rechten op een reëel object en de huur ervan.
Partijen en overeenkomsten achter een Ijara-sukuk
Achter elke uitgifte staat een pakket documenten. Het special purpose vehicle treedt op als trustee van de houders en sluit met de initiatiefnemer een koopovereenkomst, een huurovereenkomst en een dienstenovereenkomst. Bij Ijara-certificaten komen daar twee eenzijdige beloften bij: die van de initiatiefnemer om het goed op de vervaldag terug te kopen, en die van het vehicle om het zo nodig weer te verkopen. Een onafhankelijke trustee bewaakt de rechten van de beleggers.
Een shariaraad onderzoekt de structuur en de overeenkomsten en bevestigt met een fatwa dat koop, huur en terugkoop gescheiden en geldig zijn. Bij een Ijara-sukuk is voor beleggers van belang of de raad werkt volgens erkende normen zoals die van AAOIFI en of de fatwa in het prospectus is opgenomen. Een rating van de kredietbeoordelaars heeft meestal betrekking op de initiatiefnemer, niet op het verhuurde object zelf.
Ook het toepasselijke recht speelt een rol. Veel uitgiften vallen onder Engels recht, terwijl de overdracht van het goed het recht volgt van de plaats waar het ligt. Die tweedeling verklaart waarom prospectussen lange passages over juridische adviezen bevatten.
De volgorde is vast: inschrijving op de certificaten, aankoop van het goed, terughuur, huuruitkeringen en terugkoop. Een Ijara-sukuk is alleen geldig als de koop voor de verhuur rechtsgeldig is voltooid, want wie geen eigenaar is, kan niet verhuren.
Sale-and-leaseback als kern van de uitgifte
De initiatiefnemer, vaak een overheid of een groot bedrijf, verkoopt een actief aan een special purpose vehicle dat de certificaten uitgeeft. De opbrengst betaalt de koopprijs, waarna het vehicle het goed meteen voor de hele looptijd terugverhuurt aan de initiatiefnemer.
Welke activa zijn geschikt?
Het goed moet duurzaam, identificeerbaar en bruikbaar zijn: overheidsgebouwen, tolwegen, grond, vloten van vliegtuigen of schepen. Geld, verbruiksvoorraden en vorderingen vallen af, want wat door gebruik verdwijnt kan niet worden verhuurd.
Eigendom wordt overgedragen, maar welk eigendom?
Bij veel overheidsuitgiften krijgen houders economisch eigendom, terwijl de juridische titel bij de staat blijft om registratierechten of grondbeperkingen te vermijden. Daardoor is de sukuk asset-based in plaats van asset-backed.
Asset-based of asset-backed: het verschil bij wanbetaling
Betaalt de initiatiefnemer niet meer, dan richten houders van een asset-based sukuk zich vooral tot hem op grond van de terugkoopverbintenis. Bij een asset-backed structuur maakt de echte verkoop het in principe mogelijk het goed te verkopen, wat zelden gebeurt.
Huurbetalingen en uitkeringen bij Ijara-certificaten
De huur wordt niet als rente gepresenteerd, maar als vergoeding voor het gebruik van het goed, verschuldigd op vaste data, meestal halfjaarlijks. Het vehicle geeft elke ontvangen huur als periodieke uitkering door aan de houders, naar rato van het aantal certificaten. Data, dagtelling en betaalagent van de Ijara-sukuk staan in het prospectus.
Bij variabele huur dient een referentiepercentage, bijvoorbeeld een interbancaire rente plus een marge, slechts als rekengrootheid. Beslissend is dat de huur van een periode vaststaat voordat die begint en dat het goed echt ter beschikking van de huurder staat. Critici merken toch op dat deze koppeling zulke papieren dicht bij obligaties brengt.
Betaalt de initiatiefnemer een huur te laat, dan mag dat niet leiden tot hogere inkomsten voor de houders; boetes voor late betaling worden, voor zover bepaald, aan goede doelen geschonken. Fiscaal moet worden nagegaan of op de huur bronbelasting wordt ingehouden. Veel prospectussen verplichten de initiatiefnemer dan tot compensatie, zodat de houders het afgesproken bedrag netto ontvangen.
Het rendement van een Ijara-sukuk volgt uit de jaarlijkse huur ten opzichte van het ingezette kapitaal, aangevuld met koerswinst of koersverlies op de secundaire markt. Ijara-certificaten met vaste huur gedragen zich bij stijgende marktrente vergelijkbaar met vastrentende papieren en kunnen in koers dalen.
De huur bepalen: vast of gekoppeld aan een referentie
De huur kan de hele looptijd gelijk blijven of periodiek worden aangepast aan een marktreferentie. De sharia staat dat toe zolang het bedrag van de eerste periode vastligt en elke aanpassing wordt berekend vóór de periode waarop ze betrekking heeft.
Voorbeeld: een gebouw van 200 miljoen over vijf jaar
De houders kopen het gebouw voor 200 miljoen en verhuren het aan de staat voor 10 miljoen per jaar. Elk jaar ontvangen ze die huur, een rendement van 5 procent. Op de vervaldag koopt de staat het gebouw terug voor 200 miljoen en worden de certificaten ingetrokken.
Wie verzekert en onderhoudt het verhuurde gebouw?
Bij Ijara liggen structureel onderhoud en verzekering bij de verhuurder, dus bij de houders. In de praktijk stellen ze de initiatiefnemer aan als service agent, die deze taken uitvoert en de kosten met de huur verrekent; dagelijks onderhoud blijft voor de huurder.
Volledig verlies van het actief: wat gebeurt er?
Wordt het goed vernietigd, dan eindigt de huur omdat er geen gebruik meer te betalen valt. De uitkering van de door de service agent afgesloten Takaful-dekking lost dan de houders af; schiet die door fout van de agent tekort, dan draagt hij het verschil.
Vervroegde aflossing, vervanging en bouwprojecten bij een Ijara-sukuk
Naast de gewone vervaldag zijn er aanleidingen voor vroegtijdige ontbinding: wanbetaling door de initiatiefnemer, verlies van het goed, een wijziging van zeggenschap of een veranderde fiscale situatie. Dan wordt de verkoopbelofte ingeroepen en betaalt de initiatiefnemer het in het prospectus vastgelegde ontbindingsbedrag, meestal de nominale waarde plus opgelopen huur.
Sommige uitgiften staan toe dat delen van het verhuurde object worden vervangen door gelijkwaardige, bijvoorbeeld wanneer een gebouw wordt verkocht. Bij Ijara-certificaten moet de vervanging waarde en huuropbrengst behouden en mag het aandeel materiële activa in de portefeuille niet onder de door de shariaraad bepaalde drempel zakken.
Moet het goed van een huur-sukuk nog worden gebouwd, dan wordt een Ijara op omschrijving gebruikt, een huurovereenkomst over een nog niet bestaand maar nauwkeurig omschreven object. De huur mag pas gaan lopen wanneer het object is opgeleverd en bruikbaar is; betalingen daarvoor zijn volgens veel geleerden slechts binnen nauwe grenzen toegestaan, omdat anders geld tegen een louter toezegging zou worden geruild.
Bij een sale-and-leaseback-sukuk moeten kopers bovendien nagaan of de initiatiefnemer het goed al elders heeft bezwaard, bijvoorbeeld met een hypotheek. Een voorrangsrecht van derden zou de waarde van de Ijara-certificaten verminderen.
Terugkoop tegen marktprijs of nominale waarde?
De initiatiefnemer tekent een eenzijdige koopbelofte. Volgens AAOIFI-standaarden mag die prijs bij Ijara gelijk zijn aan de oorspronkelijke waarde, omdat de verhuurder echte eigendomsrisico's draagt, terwijl zo'n garantie van de nominale waarde bij Musharaka-sukuk wordt geweigerd.
Waarom deze certificaten vrij circuleren
Het certificaat vertegenwoordigt een reëel goed en de huur ervan, geen geldschuld. Het mag dus tegen elke prijs op de secundaire markt worden gekocht en verkocht, wat het de favoriete structuur maakt van overheden en beleggers die liquiditeit zoeken.
Bekende overheidsuitgiften
Het Verenigd Koninkrijk gaf in 2014 een overheidssukuk uit op basis van de verhuur van overheidsgebouwen, en veel landen in de Golf, Azië en Afrika gebruiken deze structuur. Ook centrale banken nemen haar als model voor liquiditeitsinstrumenten.
Risico's die de belegger moet afwegen
Het hoofdrisico blijft de kredietwaardigheid van de initiatiefnemer, want huur en terugkoop hangen van hem af. Daarbij komen juridisch risico rond de eigendomsoverdracht, lokale belasting op het verhuurde goed en, bij gekoppelde huur, inkomsten die per periode verschillen.
Een Ijara-sukuk beoordelen: vragen vóór de aankoop
Wie een Ijara-sukuk overweegt, zoekt eerst uit wie de huur verschuldigd is en of het verhuurde object in het prospectus nauwkeurig wordt beschreven, met ligging, gebruik en waarderingsrapport. Ligt de taxatie ruim onder het uitgiftebedrag, dan is dat een waarschuwingssignaal.
Vervolgens is de rangorde van de vorderingen van belang. Meestal staan de houders gelijk met de niet-gezekerde schuldeisers van de initiatiefnemer; het goed biedt dan geen voorrangsverhaal. Ook de minimale coupure, de beursnotering en de betaalagent bepalen hoe makkelijk een certificaat te verhandelen is.
Tot slot hoort bij de beoordeling hoe de shariaraad is samengesteld, of de fatwa verwijst naar werkelijk ondertekende overeenkomsten en hoe het ontbindingsbedrag wordt berekend. Wie meerdere huur-sukuk vergelijkt, zet huur, looptijd, schuldenaar en ontbindingsbedrag naast elkaar; een hogere uitkering gaat meestal samen met een hoger kredietrisico van de initiatiefnemer. Persoonlijk beleggingsadvies kan dit niet vervangen.
