Commodity Murabaha: bankliquiditeit beheren met metalen en palmolie

Commodity Murabaha: bankliquiditeit beheren met metalen en palmolie

Commodity Murabaha is de aankoop van een verhandelde grondstof, meestal een basismetaal, tegen contante betaling en de doorverkoop ervan met een later betaalbare opslag aan een tegenpartij. De opslag vervangt de rente: wie liquiditeit wil uitzetten of aantrekken, gebruikt een echte goederentransactie met een vaste prijs in plaats van een rentedragende lening. De grondstof dient enkel als drager van de transactie; ze wordt niet gebruikt of verwerkt.

Zo wordt de opslag bij Commodity Murabaha berekend

De opslag van een Commodity Murabaha wordt bij het sluiten van het contract als vast bedrag afgesproken en blijft daarna onveranderd. In de praktijk volgt hij meestal een marktpercentage voor de gekozen valuta en looptijd, dat als prijsanker dient; die referentie bepaalt alleen de hoogte, juridisch ontstaat er een koopprijs en geen rente. Er wordt gerekend met een eenvoudige formule: bedrag maal percentage maal dagen, gedeeld door 360 of 365 naargelang de valuta.

Een voorbeeld met aangenomen cijfers: bij vijf miljoen, een percentage van drie procent en dertig dagen bedraagt de opslag 12.500, zodat de termijnprijs op 5.012.500 uitkomt. Betaalt de tegenpartij te laat, dan mag dat bedrag niet stijgen, want een vertragingstoeslag zou precies de vermeerdering van een schuld zijn die het renteverbod wil voorkomen. Mogelijk is wel de verbintenis om bij vertraging een bedrag aan een goed doel te schenken.

Waarom Commodity Murabaha in plaats van een geldmarktlening

Een klassieke interbancaire lening is voor islamitische instellingen geen optie omdat er rente op staat. De Commodity Murabaha biedt hen een interbancaire plaatsing met voorspelbaar rendement die op een werkelijke goederentransactie rust. De looptijden lopen gewoonlijk van enkele dagen tot een jaar, en de transactie kan in verschillende valuta worden afgesloten.

Voor de bank die liquiditeit zoekt, is de Commodity Murabaha tegelijk de gangbare vorm van herfinanciering op de markt. Gestandaardiseerde raamovereenkomsten en een kring van bekende brokers maken van de goederentransactie een routineproduct van de treasuryafdeling, zonder eigen opslag. Beslissend blijft dat elke bank intern werkt volgens procedures die de sharia-raad heeft bevestigd en geen sluiproutes neemt.

Een treasuryplaatsing tussen islamitische banken

Islamitische banken kunnen op de geldmarkt niet tegen rente overnight uitlenen of lenen. Om een overschot weg te zetten of een tekort van enkele dagen tot maanden te dekken, sluiten ze onderling termijnverkopen van metaal af onder een raamovereenkomst.

Tien miljoen voor een week wegzetten: een rekenvoorbeeld

Bank A heeft een overschot van 10 miljoen. Zij koopt voor 10 miljoen koper bij een broker en verkoopt dat aan bank B voor 10.008.000, betaalbaar over zeven dagen. Bank B verkoopt het koper direct contant door en krijgt zo haar liquiditeit.

Orders, bevestigingen en warrantnummers

Elke stap laat een spoor met tijdstempel na: kooporder, eigendomsbevestiging met de partijen en hun opslagplaats, verkoopaanbod, aanvaarding en eventueel een volmacht tot doorverkoop. Gestandaardiseerde raamovereenkomsten, zoals die van IIFM, regelen deze volgorde en ieders verantwoordelijkheden.

Koper, aluminium, nikkel: waarom basismetalen?

Deze metalen zijn gestandaardiseerd, liggen in erkende pakhuizen en zijn per partij identificeerbaar, waardoor eigendom snel kan overgaan. Goud en zilver vallen af, omdat ruil tegen geld aan beide kanten onmiddellijke levering vereist, wat niet samengaat met uitgestelde betaling.

Verloop van een goederentransactie op de handelsdag

Op de handelsdag bepaalt de treasurer van de beleggende bank samen met de tegenpartij bedrag, looptijd en opslag. Bij een Commodity Murabaha verwerft de verkopende bank daarna via de broker de metaalpartijen, ontvangt de eigendomsbevestiging en biedt ze de tegenpartij aan tegen de termijnprijs. Aanvaardt die, dan geeft ze de broker meestal opdracht dezelfde partijen in haar naam contant door te verkopen aan een derde, en ontvangt de opbrengst als liquiditeit.

Tussen het verkoopaanbod en de doorverkoop zit vaak maar enkele minuten, toch moeten alle stappen in de juiste volgorde staan. De valutadatum volgt gewoonlijk een tot twee werkdagen later, op de vervaldag betaalt de tegenpartij de volledige termijnprijs. Tot dan draagt de beleggende bank een zuiver kredietrisico op haar, want zonder uitdrukkelijke afspraak is er geen zekerheid.

Bursa Suq Al-Sila, het Maleisische elektronische platform

Dit platform, eind jaren 2000 opgezet door Bursa Malaysia, organiseert verkopen van goederen, vooral ruwe palmolie, voor Murabaha- en Tawarruq-transacties. Het verbindt leveranciers, banken en brokers en bevestigt elke eigendomsoverdracht elektronisch.

Meerdere valuta en transacties binnen minuten afgerond

Deelnemers kunnen handelen in ringgit en in vreemde valuta, en de reeks aankoop, termijnverkoop en doorverkoop is vaak binnen enkele minuten afgerond. Instellingen buiten Maleisië hebben via brokers toegang, waardoor het een alternatief vormt voor de Londense route.

Londense brokers en LME-warrants

Historisch liep het grootste deel van het volume via brokers in Londen, die metaalvoorraden aanhouden die gedekt zijn door warrants van de London Metal Exchange. Dezelfde partij kan op één dag meermaals aan verschillende banken worden verkocht, wat sommige Shariah-auditors kritisch bekijken.

Eigenaar van metaal dat je nooit ziet

De kopende bank neemt geen fysieke levering af maar krijgt een certificaat dat specifieke partijen op haar naam zet. De AAOIFI-standaarden aanvaarden dit constructieve bezit als het verliesrisico werkelijk overgaat en de partijen ondubbelzinnig zijn aangeduid.

Risico's van de Commodity Murabaha voor banken

Het tegenpartijrisico is het grootste afzonderlijke risico: valt de bank weg die de termijnprijs verschuldigd is, dan blijft er een onzekere vordering over. Daarbij komt het shariarisico, want een vormfout, zoals een verkoop vóór de eigendomsverwerving, kan de transactie ongeldig maken. De behaalde winst moet dan volgens de sharia-raad worden geschonken in plaats van geboekt, wat resultaat en reputatie schaadt.

Operationele risico's van de Commodity Murabaha ontstaan door het strakke ritme. Onjuiste partijnummers, late bevestigingen of een broker die tegelijk voor beide zijden optreedt zijn typische zwakke plekken. Banken beperken ze met limieten per tegenpartij en per broker, met checklists voor de volgorde van de stappen en met een dagelijkse controle van bevestigingen tegenover de boekingen.

Termijndeposito's met vast rendement steunen op dezelfde opzet

Om een klant een deposito met vooraf bekend rendement te bieden, draait de bank de rollen om: de klant koopt, met de bank als gevolmachtigde, contant metaal en verkoopt het aan diezelfde bank met een opslag die op de vervaldag van het deposito wordt betaald.

Centrale banken en liquiditeitsratio's

Bij gebrek aan voldoende conforme effecten hebben verschillende monetaire autoriteiten Murabaha-transacties op grondstoffen gebruikt om liquiditeit bij islamitische banken af te romen of te verschaffen. Omdat deze vorderingen moeilijk verhandelbaar zijn, tellen ze slecht mee voor de buffers van de Basel III-liquiditeitsregels.

Georganiseerde Tawarruq: waarom juristen verdeeld blijven

Voor de partij die het metaal doorverkoopt, komt de transactie neer op georganiseerde Tawarruq, die de Internationale Fiqh-Academie van de OIC in 2009 afkeurde. De AAOIFI-standaard staat haar onder voorwaarden toe maar raadt af er het hoofdinstrument van te maken; anderen kiezen Wakala of sukuk.

Wat een Shariah-audit bij deze plaatsingen nagaat

De auditor controleert dat de aankoop werkelijk vóór de doorverkoop plaatsvindt, dat de verkopende broker niet de eindkoper is, dat de partijen niet terugkeren naar de oorspronkelijke verkoper en dat geen onbetaalde vervaldag wordt verlengd met een extra opslag op de schuld.

Murabaha op metalen als bedrijfsfinanciering

Niet alleen banken onderling gebruiken de Commodity Murabaha. Een bedrijf met behoefte aan werkkapitaal kan dezelfde opzet als financiering gebruiken: de bank koopt metaal, verkoopt het met uitstel van betaling aan het bedrijf, en het bedrijf verkoopt het meteen door. Voor de firma komt er contant geld binnen, later betaalt zij de termijnprijs ineens of in termijnen.

Bij deze murabaha op metalen bestaan de kosten uit de opslag en de makelaarskosten van de broker, die naargelang het contract door een van de partijen worden gedragen. Bedrijven doen er goed aan na te gaan of kosten in de termijnprijs zitten, hoe vervroegde terugbetaling wordt behandeld en of de middelen voor toegestane doelen moeten dienen. Ook loont het de verklaring van de sharia-raad over het gebruikte modelcontract op te vragen.

Moet de financiering langer lopen dan de vervaldag, dan wordt een nieuwe transactie met nieuwe koop en verkoop gesloten: een schuld mag niet zomaar tegen een hogere opslag worden verlengd. Voor het afsluiten is een naberekening van de volledige termijnprijs inclusief alle bijkomende kosten raadzaam, zodat de kosten van de Commodity Murabaha transparant blijven.

Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →