Tabarru in Takaful is de vrijwillige schenking zonder tegenprestatie die elke deelnemer stort in het risicofonds van de Takaful, zodat de vergoedingen aan getroffen leden voortkomen uit onderlinge hulp en niet uit een handelsruil die door onzekerheid is aangetast. Het geschonken deel staat in een vermogen dat gescheiden is van het geld van de exploitant en dient alleen voor schadegevallen van deelnemers, kosten van het fonds en de reserves uit zijn reglement.
Waarin Tabarru verschilt van een gewone verzekeringspremie
Bij een conventionele verzekering is de premie de prijs van een belofte: eenmaal betaald is ze van de verzekeraar, die de winst houdt en het verlies draagt. Een Tabarru-bijdrage werkt omgekeerd. Het geschonken geld wordt nooit eigendom van de exploitant, maar komt in een risicofonds van de deelnemers met eigen boekhouding, dat de exploitant alleen beheert tegen een vergoeding of een in het contract vastgesteld deel van het resultaat.
Deze scheiding is zichtbaar in de boeken. Takaful-maatschappijen voeren minstens twee vermogens: een aandeelhoudersfonds met het kapitaal en de vergoedingen van de exploitant, en een deelnemersfonds met de schenkingen. Een schade wordt uit het tweede betaald, nooit uit het eerste, tenzij de exploitant besluit het fonds geld te lenen. In de jaarrekening ziet een deelnemer hoeveel Tabarru binnenkwam, hoeveel als schade uitging en wat als reserve overblijft.
Exploitanten dragen grotere risico's bovendien over aan een Retakaful-maatschappij. De kosten van die herverzekering komen ten laste van het risicofonds, zodat een deel van elke Tabarru de herverzekeraar betaalt. Het contract moet dat duidelijk vermelden, want het verklaart waarom niet al het geschonken geld beschikbaar blijft voor de schades van de eigen groep.
De juridische betekenis van het woord Tabarru
De term komt van de Arabische stam die een kosteloze, welwillende handeling uitdrukt. In het islamitisch recht omvat hij handelingen om niet, zoals een schenking of renteloze lening, tegenover ruilcontracten (mu'awadat) waarin elke partij een precieze tegenprestatie verwacht.
Waarom een schenking onzekerheid verdraagt
Vooral malikitische juristen aanvaarden dat een handeling om niet een onzekerheid draagt die een koop nietig zou maken. De schenker zoekt geen winst: of het fonds hem later veel, weinig of niets uitkeert, geen partij wordt benadeeld zoals bij een handelstransactie.
Een verbintenis tot schenken in plaats van een cadeau
De hedendaagse leer kwalificeert de bijdrage vaak als eenzijdige verbintenis tot schenken (iltizam bi al-tabarru): de deelnemer verplicht zich te betalen en die belofte bindt hem. Daarom kan het fonds achterstallige bijdragen opeisen zonder het contract tot een ruil te maken.
Mag de schenking aan een voorwaarde verbonden zijn?
De deelnemer schenkt op voorwaarde dat hij volgens de fondsregels gedekt is. Verscheidene geleerden aanvaarden deze voorwaardelijke schenking (hiba bi shart al-iwad), anderen vinden haar te dicht bij een koop en verkiezen een constructie op basis van de verbintenis of een Waqf.
Wat een deelnemer aanvaardt met het Tabarru-beding
Het aanvraagformulier bevat een beding waarin de aanvrager verklaart dat een deel van elke bijdrage aan het fonds wordt geschonken en de exploitant machtigt het te beheren volgens het gepubliceerde reglement. Deze formulering weegt zwaarder dan de naam op de polis: geleerden onderzoeken of de schenking duidelijk is, of het percentage bekend is en of ze geen verkapt teruggegeven premie vormt.
Een goed beding vermeldt ook waarvoor de schenking dient: schades van leden betalen, kosten van het fonds dekken, reserves vormen en, voor zover het reglement dat toestaat, Retakaful financieren. Het bepaalt of bijdragen later kunnen stijgen als het schadeverloop verslechtert en via welk mechanisme, want een onverwachte bijstorting zou de schenker anders verrassen.
Daarbij komt de bekwaamheid. De schenker moet meerderjarig, geestelijk gezond en vrij in zijn keuze zijn, en het bedrag moet bekend zijn wanneer hij zich verbindt. Een polis die wordt verkocht aan iemand die het beding niet begrijpt, of waarin het Tabarru-aandeel blanco blijft, verzwakt de geldigheid van de schenking.
Welk deel van de bijdrage wordt Tabarru?
Alleen het deel dat naar het risicofonds gaat, is Tabarru. Van een jaarlijkse bijdrage van 1.000 euro kan bijvoorbeeld 200 naar de operator gaan en 800 aan het fonds worden geschonken; bij spaar-Takaful gaat nog een deel naar een persoonlijke beleggingsrekening.
Hoe de actuaris het Tabarru-tarief bepaalt
Het geschonken bedrag hangt af van leeftijd, verzekerd kapitaal en verwachte schadelast, net als een gewone risicopremie. De actuaris berekent het tarief en de shariaraad controleert dat het duidelijk vermeld staat, zodat de deelnemer vooraf weet welk deel definitief zijn vermogen verlaat.
De Waqf, een andere manier om schenkingen te ontvangen
In het Wakala-Waqf-model, onder meer toegepast in Pakistan, richt de operator eerst een stichtingsfonds op met startkapitaal. De bijdragen zijn schenkingen aan deze Waqf, die een afzonderlijke entiteit wordt die activa kan bezitten en vergoedingen kan uitkeren.
Waqf-regels die het gebruik van schenkingen vastleggen
De oprichtingsakte van de Waqf bepaalt de begunstigden, namelijk de deelnemers, en het gebruik van overschotten. Omdat een Waqf normaal niet ten gunste van de operator kan worden ontbonden, zet de structuur de bestemming van de schenkingen vast en scheidt ze aandeelhouders van verzekerden.
Tabarru wanneer het risicofonds een tekort heeft
Soms overtreffen de schades de ingezamelde schenkingen, vooral in de eerste jaren van een jong fonds. Omdat Tabarru een gift is, kunnen deelnemers niet worden gedwongen meer te geven, en de exploitant, die het vermogen niet bezit, hoeft verliezen niet uit eigen winst te dekken zoals een conventionele verzekeraar. Het gebruikelijke antwoord is de Qard Hassan: een renteloze lening van het aandeelhoudersfonds aan het deelnemersfonds.
De lening wordt terugbetaald uit latere overschotten, voordat aan enige uitkering wordt gedacht. De regels verschillen per land: in sommige markten maakt het toezicht de lening verplicht, in andere beslist het reglement van het fonds, en in elk geval hoort de regeling vóór ondertekening bekend te zijn. Herstelt het fonds niet, dan beschrijft het reglement de uitkomst, zoals extra bijdragen, lagere uitkeringen of kwijtschelding door de aandeelhouders.
Een tekort maakt de schenking niet opnieuw tot een schuld. Wat de deelnemer gaf, blijft gegeven; het gat is een collectieve zaak die wordt opgevangen met reserves, de lening of de in het contract voorziene aanpassing van de bijdragen. Daarom verdienen de solvabiliteitscijfers van het risicofonds evenveel aandacht als het Tabarru-percentage zelf.
Kan een Tabarru-schenking na opzegging worden teruggevraagd?
Een overhandigde schenking wordt in beginsel niet teruggenomen. Toch betalen veel operators het Tabarru-deel voor de niet-gedekte periode terug wanneer een deelnemer opzegt, een mogelijkheid die vooraf in de fondsregels staat en door de shariaraad is goedgekeurd.
Het overschot als schenking die naar de schenkers terugkeert
Als het fonds een overschot toont, is wat wordt uitgekeerd geen rendement maar een deel van de niet-gebruikte schenkingen. Niets verplicht de operator dit te beloven; een vooraf gegarandeerde uitkering zou Tabarru dicht bij een commerciële premie brengen.
Van wie is het fonds bij liquidatie?
Als de operator zijn activiteit staakt, gaat het restant van het risicofonds niet naar de aandeelhouders. Afhankelijk van de regels wordt het overgedragen aan een ander Takaful-fonds, onder de deelnemers verdeeld of aan goede doelen geschonken, conform de AAOIFI-standaarden.
Tabarru, Hibah en Sadaqa: drie verschillende handelingen
Sadaqa is een aalmoes zonder verwachte terugkeer, Hibah een schenking aan een bepaalde persoon. Tabarru wordt gestort in een fonds waarvan de schenker potentieel begunstigde blijft: die wederzijdse band tussen leden onderscheidt het van gewone liefdadigheid.
Vragen vóór het aanvaarden van een Tabarru-beding
Stel de exploitant vóór de ondertekening deze vragen schriftelijk en bewaar de antwoorden bij de polis:
- Welk exact percentage van elke bijdrage gaat naar Tabarru en welk deel betaalt de vergoeding van de exploitant?
- Is bij een tekort een Qard Hassan aan het fonds toegezegd en wie betaalt die terug?
- Hoe wordt een overschot behandeld en kan het reglement veranderen zonder stemming van de deelnemers?
- Wordt bij opzegging een deel van de Tabarru terugbetaald en voor welke periode?
- Welke Retakaful-maatschappij ontvangt een deel van de schenkingen en tegen welke kosten?
- Welke Sharia-raad keurde het beding goed en worden haar besluiten gepubliceerd?
De antwoorden helpen ook om twee aanbiedingen te vergelijken. Een lage bijdrage kan een klein Tabarru-aandeel en een hoge vergoeding verbergen, terwijl een duurdere een grotere reserve kan laten werken voor de schades van de groep.
Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →
