Retakaful is islamitische herverzekering: het deelnemersfonds van een Takaful-operator draagt een deel van zijn risico's over aan een retakaful-fonds, gevoed door bijdragen die volgens het Tabarru-beginsel worden geschonken en beheerd door een apart betaalde operator. Anders dan een gewone herverzekeraar koopt de Retakaful-operator het risico niet voor eigen rekening; hij beheert een gemeenschappelijke pot waarvan de leden elkaar bij grote schades vergoeden.
Hoe een Retakaful-overeenkomst is opgebouwd
Achter elk Retakaful-verdrag zitten drie lagen van contracten. De eerste is het Takaful-contract tussen de deelnemers en hun operator. De tweede is de cessieovereenkomst die de operator namens het deelnemersfonds ondertekent. De derde regelt het retakaful-fonds zelf, waarvan de leden zich verbinden bijdragen te schenken en elkaar te vergoeden. Elke laag heeft eigen rekeningen, en een sharia-comité toetst de tekst vóór de ondertekening.
Het praktische verloop is rechttoe rechtaan. De cedent bepaalt welke portefeuille hij wil beschermen, bijvoorbeeld een collectieve levensverzekering of een bestand commerciële brandpolissen. Vervolgens vraagt hij een of meer Retakaful-operators om een offerte, onderhandelt over de voorwaarden en betaalt de retakaful-bijdrage uit het deelnemersfonds. Treedt een gedekte schade op, dan meldt de cedent die en vergoedt het retakaful-fonds zijn aandeel.
De documentatie weegt hier zwaarder dan bij een gewoon verdrag. De cedent dient de sharia-goedkeuring van het model, de verdeelregel voor overschotten en de beschrijving van de vergoedingsberekening van de operator te bewaren. Zonder die stukken kan een controleur niet bevestigen dat de cessie voldoet aan de standaard die de cedent zegt te volgen.
Ook de looptijd hoort in het dossier: of het contract jaarlijks wordt verlengd, hoe lang na afloop nog schade kan worden gemeld en wanneer de cedent mag opzeggen. Wie dat vroeg regelt, voorkomt gaten waarin een schade tussen twee contracten zonder dekking blijft.
Waarom een Takaful-fonds Retakaful-dekking nodig heeft
Een fonds met enkele duizenden deelnemers kan een fabrieksbrand, een aardbeving of een reeks overlijdens in een groepscontract niet alleen dragen. Een deel van die risico's afstaan stabiliseert de resultaten en beperkt de renteloze lening van de operator.
Het afstaande fonds is de verzekerde, niet de aandeelhouder
Bij Retakaful is het het deelnemersfonds dat het risico afstaat en de herverzekeringsbijdrage betaalt. De operator handelt namens dat fonds; hij herverzekert niet zijn eigen balans, omdat hij het verzekeringstechnische risico niet draagt.
Bijdragen geschonken aan een tweede gemeenschappelijk fonds
De afstaande fondsen van meerdere operators storten hun bijdragen als schenking in een gemeenschappelijk retakaful-fonds. Dat vergoedt cedenten die door grote schades worden getroffen en brengt zo de solidariteit tussen deelnemers naar het niveau van de operators.
Een shariastandaard speciaal voor islamitische herverzekering
AAOIFI heeft een aparte standaard over islamitische herverzekering aangenomen, los van die over verzekering. Die eist onder meer scheiding van het retakaful-fonds en de rekeningen van de operator, conforme belegging van reserves en toewijzing van overschotten aan de cedenten.
Wanneer het retakaful-fonds tekortschiet
Een retakaful-fonds kan een slecht jaar meemaken waarin de schades de aanwezige bijdragen en reserves overschrijden. Omdat de leden schenken en geen bescherming tegen een premie verkopen, kan het tekort niet naar believen achteraf op de cedenten worden verhaald. Het gebruikelijke middel is een renteloze lening, een Qard, die de aandeelhouders van de Retakaful-operator aan het fonds verstrekken.
De lening wordt alleen terugbetaald uit toekomstige overschotten van datzelfde fonds, nooit uit het privévermogen van de cedenten. Herstelt het fonds zich niet, dan dragen de aandeelhouders het verlies van het voorschot. Die regel toont waarom kapitaal en reputatie van de operator voor een cedent tellen: de betalingsbelofte rust eerst op het gemeenschappelijk vermogen en pas daarna op de lening van de eigenaars.
De reserves moeten worden belegd in instrumenten die het sharia-comité goedkeurt, zoals sukuk, murabaha-plaatsingen of gescreende aandelen. Zouden ze op een rentedragende rekening staan, dan is het resultaat bezoedeld en komt de conformiteit van de regeling in gevaar. Cedenten doen er goed aan het beleggingsbeleid van het fonds en de spreiding tussen liquide en langerlopende beleggingen op te vragen.
Hoe een Retakaful-operator wordt betaald
Net als op het eerste niveau ontvangt de herverzekeringsoperator Wakala-vergoedingen op de afgestane bijdragen, een Mudaraba-aandeel in het beleggingsrendement, of beide. Het verschil tussen bijdragen en schades komt hem niet toe.
Proportionele en niet-proportionele verdragen
Bij quota share staat het fonds bijvoorbeeld 40% van elk risico af en krijgt het 40% van elke schade terug. Bij excedent van schade betaalt de herverzekeraar pas boven een drempel, bijvoorbeeld 2 miljoen euro. Beide technieken worden in Retakaful gebruikt.
De kwestie van de herverzekeringsprovisie
Bij gewone herverzekering betaalt de herverzekeraar de cedent een provisie voor diens acquisitiekosten. Bij Retakaful aanvaarden verscheidene shariaraden die als vergoeding van werkelijke kosten; andere verwerken haar liever in de berekening van de geschonken bijdrage.
Wie ontvangt het overschot van het retakaful-fonds?
Sluit het retakaful-fonds het jaar af met een overschot, dan gaat dat terug naar de afstaande fondsen en kan het, afhankelijk van hun regels, de eindeelnemers bereiken. Een gewone herverzekeraar zou dat resultaat voor zijn aandeelhouders houden: dat is het wezenlijke verschil.
Retakaful-dekking inkopen: vragen aan de operator
Begin bij het bestuur. Welk sharia-comité heeft het verdragsmodel goedgekeurd, en heeft het naast de contracttekst ook de procedures voor schade en overschotten getoetst? Een comité dat alleen de formulering goedkeurt, laat gaten in de dagelijkse praktijk. Vraag ook naar het meest recente sharia-auditrapport of een samenvatting van de bevindingen.
Daarna komen financiële kracht en snelheid. Sommige Retakaful-operators worden door ratingbureaus beoordeeld, andere steunen op de moedermaatschappij. Ga na hoe lang de operator over de afwikkeling van grote schades doet, of hij zekerheden eist en hoe hij geschillen over de schadeoorzaak behandelt. Een verdrag met royale voorwaarden op papier is weinig waard als de betaling traag verloopt.
Ten slotte moet de reikwijdte van de dekking duidelijk zijn. Een verdrag kan bepaalde gevaren uitsluiten, jaarlijkse totaallimieten hanteren of na een grote schade herstelbijdragen vragen. Vergelijk deze bepalingen regel voor regel met de portefeuille die u wilt beschermen. Geeft de operator zelf een deel van het risico door, vraag dan aan wie en of het islamitische of gewone ondernemingen zijn.
Uit noodzaak een gewone herverzekeraar inschakelen
De wereldwijde Retakaful-capaciteit blijft beperkt, vooral voor grote industriële of catastroferisico's. Veel shariaraden staan daarom uit noodzaak (darura) afgifte aan gewone herverzekeraars toe, met een kleiner afgestaan deel en een kortere looptijd.
Voorwaarden bij een conventionele cessie
Raden eisen meestal dat eerst beschikbare islamitische capaciteit wordt benut, dat geen rente wordt ontvangen op ingehouden premiedeposito's en dat de regeling jaarlijks wordt herzien. Sommige vragen ook herverzekeraars met een hoge rating om het wanbetalingsrisico te beperken.
Retakaful-vensters van grote herverzekeraars
Verscheidene internationale herverzekeraars hebben Retakaful-vensters geopend met aparte fondsen en een eigen shariaraad. Die structuren brengen capaciteit en actuariële kennis, maar hun conformiteit hangt af van een werkelijke scheiding van rekeningen en beleggingen.
De centra waar Retakaful samenkomt
De activiteit is geconcentreerd in Maleisië, met het centrum Labuan, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Saudi-Arabië. Toezichthouders stellen daar kapitaal- en solvabiliteitseisen, en de IFSB publiceert internationale leidende beginselen voor deze sector.
Grenzen en risico's van islamitische herverzekering
De capaciteit van Retakaful is kleiner dan die van de gewone herverzekeringsmarkt, waardoor grote of ongebruikelijke risico's moeilijk te plaatsen kunnen zijn. De weinige operators in een regio bieden soms vergelijkbare voorwaarden, wat de onderhandelingsruimte van de cedent beperkt. Een verdrag over meerdere deelnemers verdelen verlaagt de concentratie, maar vergroot het aantal te volgen overeenkomsten.
Ook de opvattingen van de sharia-comités lopen uiteen. Een structuur die een comité aan de Golf aanvaardt, kan een ander in Zuidoost-Azië in twijfel trekken, bijvoorbeeld over de behandeling van de commissie of het gebruik van gewone retrocessie. Cedenten die in meerdere rechtsgebieden actief zijn, moeten schriftelijk laten bevestigen dat de regeling elk bevoegd comité tevredenstelt.
Transparantie is de laatste toets. Retakaful-verslagen moeten de ontvangen bijdragen, betaalde schades, aangerekende vergoedingen en uitgekeerde overschotten gescheiden tonen voor het fonds en voor de operator. Zijn die cijfers in één rekening vermengd, dan kan de cedent niet nagaan of het geld van de deelnemers gescheiden is gebleven van dat van de aandeelhouders.
Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →
