Islamitische bankgarantie: hoe geeft een islamitische bank ze af?

Islamitische bankgarantie: hoe geeft een islamitische bank ze af?

Een islamitische bankgarantie is de toezegging van de bank, gebaseerd op het Kafala-contract, om een begunstigde te betalen als haar klant een verplichting niet nakomt, waarbij de bank haar diensten en kosten mag aanrekenen maar niet het risico zelf. Ze wordt gevraagd door aannemers, exporteurs en leveranciers die hun klant een betalingszekerheid moeten geven, en kan alleen worden ingeroepen volgens de voorwaarden die in de tekst staan.

Van aanvraag tot afgifte: zo krijgt u een islamitische bankgarantie

De opdrachtgever bezorgt de bank eerst het onderliggende contract of de aanbestedingsstukken, recente jaarrekeningen en de tekst die de begunstigde eist. De bank beoordeelt het terugbetalingsvermogen van de opdrachtgever, want een islamitische bankgarantie is een betalingsbelofte die zonder verwittiging kan worden ingeroepen. Pas na die analyse bepaalt ze een limiet, legt ze de voorwaarden vast en stelt ze de definitieve tekst op.

De tekst van een islamitische bankgarantie verdient evenveel aandacht als de prijs. Hij vermeldt het bedrag, de vervaldatum en -plaats, de documenten die nodig zijn voor een aanspraak, het toepasselijke recht en, indien gekozen, de Uniforme Regels van de ICC voor garanties op eerste verzoek (URDG 758). Waar die regels gelden, moet een aanspraak tijdig en formeel in orde zijn, wat de discussie beperkt over de vraag of de schuldenaar werkelijk in gebreke bleef.

Zodra de opdrachtgever de voorwaarden aanvaardt, geeft de bank de garantie af, meestal met een geauthenticeerd bericht aan de begunstigde of diens bank. De opdrachtgever tekent een tegenverklaring waarin hij belooft precies terug te betalen wat de bank uitkeert. Dat is het verhaalsrecht van de garant bij Kafala, en een shariaconforme bankgarantie mag daarbij het betaalde bedrag en gedocumenteerde kosten dekken, niet meer.

Kafala als juridische basis van elke garantie

Bij Kafala voegt de garant zijn aansprakelijkheid toe aan die van de hoofdschuldenaar tegenover de schuldeiser. De begunstigde kan bij elk van beiden aankloppen; een garant die betaalt, verhaalt daarna precies het betaalde bedrag op de schuldenaar.

De drie partijen en hun verplichtingen

De opdrachtgever, vaak een aannemer of exporteur, vraagt de garantie aan; de bank geeft haar af; de begunstigde, een publieke of private klant, bewaart haar. De tekst bepaalt het maximumbedrag, de looptijd, de gedekte verplichting en de documenten voor een aanspraak.

Wat mag de bank voor een garantie aanrekenen?

De heersende opvatting, die AAOIFI en de Fiqh-Academie van de OIC volgen, verbiedt een vergoeding voor het garanderen zelf, omdat men dan zou verdienen aan een toezegging die gelijkstaat aan een mogelijke lening. Werkelijke kosten voor beoordeling, uitgifte en opvolging mogen wel worden doorberekend.

Vaste vergoeding of percentage van het bedrag

Omdat de prijs het risico niet mag weerspiegelen, verkiezen veel shariaraden een vergoeding gekoppeld aan administratief werk boven een jaarlijks percentage van het gegarandeerde bedrag. In de praktijk hanteren sommige banken marktconforme tarieven, dus het loont de geldende fatwa te lezen.

Looptijd, verlenging en vrijgave van een Kafala-garantie

Elke islamitische bankgarantie heeft een vaste vervaldatum, en die datum weegt zwaarder dan veel klanten verwachten. Loopt het werk vertraging op, dan kan de begunstigde om verlenging vragen, soms met de eis om te verlengen of te betalen. De opdrachtgever moet snel beslissen of hij met een nieuwe datum instemt, want een weigering kan een aanspraak op het volledige bedrag uitlokken.

Vrijgave is een aparte stap. In veel rechtsstelsels eindigt de garantie pas met de teruggave van het origineel of met een schriftelijke vrijgave door de begunstigde, ook als de gedrukte datum verstreken is. Opdrachtgevers vragen daarom best een schriftelijke vrijgave en bewaren die, want de bank blijft de garantie afboeken van de kredietlimiet van de klant zolang het dossier niet formeel is gesloten.

Komt er een aanspraak op de Kafala-garantie binnen, dan vergelijkt de bank de eis met de tekst, betaalt ze alleen als die conform is en verwittigt ze de klant. Daarna mag ze de rekening debiteren om het bedrag terug te halen, maar ze mag geen kost aanrekenen voor de tijd tussen betaling en terugbetaling. Een bedrag bij vertraging kan alleen de vorm krijgen van een belofte om aan een goed doel te schenken, niet van een inkomst voor de bank.

Contante dekking en hoe die wordt behandeld

Als de klant een contante waarborg stort ter dekking van de garantie, kan de bank die aanhouden op een renteloze rekening-courant of, met instemming van de klant, beleggen als Mudaraba. Een volledig gedekte garantie rechtvaardigt meestal lagere kosten dan een ongedekte.

Biedgaranties bij openbare aanbestedingen

Een biedgarantie beschermt de aanbestedende overheid als de winnende inschrijver zijn bod intrekt of weigert te tekenen. Ze bedraagt meestal een klein percentage van de inschrijving en vervalt normaal zodra de aannemer de uitvoeringsgarantie heeft overhandigd.

Uitvoeringsgaranties en garanties voor vooruitbetaling

Een uitvoeringsgarantie dekt gebreken in werken of leveringen, terwijl een garantie voor vooruitbetaling de klant terugbetaling van het voorschot verzekert als het werk nooit start. Beide worden vaak stapsgewijs verlaagd naarmate afzonderlijke projectfasen door de klant worden goedgekeurd.

Garanties op eerste verzoek: een gevoelig punt

Een garantie die op eenvoudig verzoek wordt uitbetaald, zonder bewijs van wanprestatie, is gangbaar in de internationale handel. Verschillende shariaraden aanvaarden haar omdat ze aan een echte verplichting gekoppeld blijft, maar controleren dat ze geen rentedragende schuld dekt.

Een rekenvoorbeeld van een islamitische bankgarantie voor een aannemer

Een bouwbedrijf wint een openbare opdracht van 5.000.000 in lokale munt, waarvoor een islamitische bankgarantie als uitvoeringsgarantie van 10 procent van de prijs wordt geëist. De begunstigde houdt zo een islamitische garantie van 500.000 in handen. De cijfers zijn verzonnen om het mechanisme te illustreren en zeggen niets over wat een bank aanrekent.

Stel dat het bedrijf een contante waarborg van 100.000 stort en de bank haar werkelijke kosten voor beoordeling en afgifte registreert als vaste vergoeding van 2.000. Een islamitische bankgarantie met zo'n prijs weerspiegelt verricht werk. Een jaarlijks percentage op de 500.000 alleen omdat de bank instaat voor het bedrijf, zou precies de prijszetting van de garantie zijn die de heersende opvatting afwijst.

Eist de begunstigde later de volledige 500.000 op en is de eis conform, dan betaalt de bank en verhaalt ze 500.000 op het bedrijf, waarbij eerst de waarborg van 100.000 wordt aangerekend. De resterende 400.000 worden volgens het afgesproken schema terugbetaald, zonder enige opslag. Zo wordt duidelijk waarom de bank de financiële toestand van het bedrijf zo grondig onderzoekt voordat ze de garantie afgeeft.

Wat een garantie nooit mag dekken

Een islamitische bank mag geen conventionele rentedragende lening garanderen, geen transactie met alcohol of kansspelen, en evenmin het kapitaal van een partner in een Musharaka of Mudaraba, omdat de vereiste deling van verliezen tussen partners dan zou wegvallen.

Betaalde garanties van derden voor sukuk

Op de Maleisische islamitische kapitaalmarkt heeft de shariaraad van de Securities Commission aanvaard dat een derde, ook een zustervennootschap van de uitgever, bepaalde partnerschaps- of beleggingsagentschap-sukuk garandeert en daarvoor een passende vergoeding ontvangt, mits de structuur conform blijft.

Contragaranties en correspondentbanken

Bij buitenlandse opdrachten eist de begunstigde vaak een garantie van een lokale bank, afgegeven tegen een contragarantie van de bank van de opdrachtgever. Elke schakel in die keten moet dezelfde regels volgen over vergoedingen en over het toegestane doel van het onderliggende contract.

Vragen voordat u er een aanvraagt

Vraag welke kosten worden aangerekend en op welke basis, of een contante waarborg nodig is en hoe die wordt belegd, wie de garantietekst controleert, welk recht een aanspraak beheerst en of de shariaraad het standaardmodel heeft goedgekeurd.

Risico's en controles voor u een islamitische bankgarantie aanvraagt

Het grootste risico van een Kafala-garantie voor de klant is een onterechte aanspraak. Is de tekst op eerste verzoek betaalbaar, dan betaalt de bank op een conforme eis ook als de klant die betwist. Een nauwkeurige tekst, een vaste aanspraakperiode en een afbouwschema gekoppeld aan projectmijlpalen vormen de beste bescherming.

Een islamitische bankgarantie gebruikt bovendien leencapaciteit. Een limiet voor garanties is niet beschikbaar voor andere financiering, dus een bedrijf met meerdere lopende aanbestedingen plant limieten en waarborgen best vooraf, in plaats van op het laatste moment te merken dat een nieuwe biedgarantie niet kan worden afgegeven.

Controleer ten slotte of het standaardmodel de goedkeuring heeft van de shariaraad van de bank en of het tarief werk onderscheidt van risico. Een shariaconforme bankgarantie overtuigt pas als elke aanrekening op het rekeninguittreksel verklaard kan worden als prijs van een echte dienst, en als het verhaal op de klant nooit meer bedraagt dan werkelijk betaald is.

Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →