Islamitisch documentair krediet: een buitenlandse leverancier betalen zonder rente

Islamitisch documentair krediet: een buitenlandse leverancier betalen zonder rente

Een islamitisch documentair krediet is de toezegging van een bank om de exporteur te betalen tegen conforme documenten, opgezet als betaalde lastgeving, murabaha of musharaka, zodat de bank geen rente ontvangt op bedragen die zij voor de importeur voorschiet. Het dient importeurs die de leverancier een betalingszekerheid moeten bieden en exporteurs die op conforme documenten willen worden betaald in plaats van op het woord van de koper.

De documenten achter een islamitisch documentair krediet

Een islamitisch documentair krediet wordt betaald tegen papieren, niet tegen de goederen zelf. De gebruikelijke set bestaat uit de handelsfactuur, een volledige set schone cognossementen aan boord, de paklijst, het certificaat van oorsprong en het verzekeringscertificaat, plus eventueel een inspectiecertificaat dat de koper vraagt. Volgens de UCP 600 van de ICC onderzoekt de bank die stukken alleen op hun uiterlijk en keurt zij de lading niet.

Omdat een islamitische kredietbrief los staat van de koopovereenkomst, krijgt een leverancier geen betaling voor slecht gedocumenteerde goederen, en kan de importeur de betaling niet weigeren alleen omdat de lading hem achteraf tegenvalt. De islamitische bank voegt daar een controle aan toe van de goederenomschrijving op de factuur, die een geoorloofd product moet vermelden, en van de verzekeringsclausule, waar takaful-dekking de voorkeur krijgt boven een conventionele polis.

De UCP 600 geven de openende bank maximaal vijf bankwerkdagen na de aanbieding om te beslissen of de documenten conform zijn. Voor een shariaconforme kredietbrief gekoppeld aan een murabaha telt die termijn dubbel: de bank moet de verzenddocumenten in bezit nemen voordat ze kan doorverkopen, en elke verloren dag stelt het moment uit waarop de importeur de goederen kan inklaren.

Hoe een islamitische bank een documentair krediet opent

De importeur dient een aanvraag in met de goederen, het bedrag, de vereiste documenten en de uiterste verschepingsdatum. De bank geeft haar toezegging aan de bank van de exporteur, meestal volgens de uniforme ICC-regels, en betaalt zodra de aangeboden documenten conform zijn.

Betaalde lastgeving: de bank handelt namens de importeur

Heeft de importeur het geld al, dan treedt de bank op als gevolmachtigde of wakil: zij controleert de documenten, betaalt de leverancier met het geld van de klant en rekent een vaste provisie. Er wordt geen krediet verleend, dus riba speelt hier niet.

Welke provisies zijn toegestaan: betaling voor werk, nooit voor tijd

De bank mag kosten rekenen voor opening, wijzigingen, documentcontrole en correspondentkosten. De provisie moet echter overeenkomen met het werkelijk verrichte werk en mag niet berekend worden als prijs voor verstreken tijd of voor de loutere garantie aan de leverancier.

Wat gebeurt er met de dekking van de opdrachtgever?

De bij opening gestorte dekking kan een gewone bewaardeposito blijven, of de bank kan ze beleggen op mudaraba-basis met winstdeling. Daarna wordt ze verrekend met de betaling aan de leverancier en mag ze de klant nooit een vaste rente opleveren.

Zicht, uitgesteld of bevestigd: welke islamitische kredietbrief?

Een islamitisch documentair krediet op zicht verplicht de bank te betalen zodra conforme documenten worden aangeboden. Het past vanzelf bij de lastgevingsstructuur, waarbij het geld van de klant al bij de bank staat, maar ook bij een murabaha waarin de bank de leverancier meteen betaalt en de klant later laat afrekenen. Het uitstel dat hier telt, is de terugbetaling door de klant, niet de betaling aan de leverancier.

Een krediet met uitgestelde betaling belooft de leverancier daarentegen betaling op een latere datum, bijvoorbeeld negentig dagen na het cognossement. Conventionele banken overbruggen die kloof vaak door te disconteren. Een islamitische kredietbrief vraagt een andere route, bijvoorbeeld dat de bank de goederen via murabaha koopt en de leverancier op de vervaldag betaalt, tegen een verkoopprijs die eens en voor altijd vastligt.

Een bevestigd krediet voegt de toezegging van een tweede bank toe, meestal in het land van de exporteur, die de leverancier beschermt tegen het betalingsrisico van de openende bank of van het land. De bevestigende bank rekent daarvoor een vergoeding aan. Of die op het risico mag worden gebaseerd, beslist elke shariaraad zelf; de importeur vraagt dus best welke fatwa de bevestiging van een islamitisch documentair krediet regelt voordat hij de kosten aanvaardt.

De import financieren via een murabaha gekoppeld aan het krediet

Kan de importeur niet contant betalen, dan koopt de bank de goederen zelf bij de leverancier, opent ze de kredietbrief op eigen naam en verkoopt ze de goederen daarna door aan de klant tegen een vooraf bekende opslag, betaalbaar volgens een afgesproken schema.

Cognossement aan order van de bank als eigendomsbewijs

Voor een geldige doorverkoop moet de bank de goederen bezitten voordat ze die verkoopt. De vervoersdocumenten worden daarom op haar order uitgegeven of geëndosseerd, waardoor zij juridisch bezit krijgt en tijdens de reis het risico van de lading draagt.

Doorverkoop aan de importeur na ontvangst van de documenten

Het murabaha-contract zelf wordt pas gesloten nadat de bank eigenaar is geworden, vaak bij aankomst van de documenten. Daarvoor heeft de klant enkel een koopbelofte getekend. De bij ondertekening afgesproken prijs kan niet meer stijgen, ook niet bij late betaling.

Import-musharaka: samen één zending financieren

Een andere weg is dat importeur en bank elk een deel van de prijs inbrengen en mede-eigenaar van de lading worden. Bij doorverkoop op de lokale markt wordt de winst volgens een afgesproken verhouding verdeeld, terwijl een eventueel verlies de kapitaalinbreng van elke partner volgt.

Een rekenvoorbeeld van een islamitisch documentair krediet met murabaha

Neem een importeur die machineonderdelen bestelt met een factuurwaarde van 200.000 Amerikaanse dollar. Bij een conventioneel krediet met uitgestelde betaling zou er rente oplopen op het door de bank uitbetaalde bedrag tot de terugbetaling. Bij een islamitische kredietbrief koopt de bank de onderdelen, ontvangt ze de verzenddocumenten aan haar order en verkoopt ze die door aan de importeur tegen één vooraf afgesproken prijs. De cijfers hieronder zijn verzonnen ter illustratie en geven geen tarieven van een bepaalde instelling weer.

Stel dat de afgesproken opslag bij deze islamitische documentaire kredietbrief 12.000 dollar bedraagt, goed voor een verkoopprijs van 212.000, terug te betalen in zes gelijke maandtermijnen van ongeveer 35.333. Zodra het contract is getekend, ligt dat totaal vast. Betaalt de importeur na vier in plaats van zes maanden terug, dan moet de bank geen korting geven, en wanneer ze er toch een geeft, eisen raden doorgaans dat die niet in het contract is beloofd.

De provisie voor het openen van de shariaconforme kredietbrief, voor SWIFT-berichten en voor wijzigingen wordt apart aangerekend en weerspiegelt het verrichte werk, dus ze mag niet tijdsafhankelijk in de murabaha-opslag opgaan. Wie het aanbod regel voor regel leest, ziet zo twee afzonderlijke posten: dienstkosten enerzijds en een vaste verkoopopslag anderzijds.

Waar de gangbare praktijk botst met de shariaregels

Verschillende gewoonten in de handelsfinanciering steunen op rente: herfinanciering van accepten, boetes bij laattijdige betaling en conventionele goederenverzekering. Een islamitische bank moet die vervangen, bijvoorbeeld door takaful-dekking of een schenkingsbelofte van de klant bij betalingsachterstand.

Een krediet met uitgestelde betaling disconteren: waarom omstreden

In het klassieke model verkoopt de exporteur zijn latere vordering onder de nominale waarde aan een bank. Een schuld onder haar nominale bedrag verkopen geldt als riba, dus islamitische instellingen zoeken andere structuren, die hun shariaraad eerst moet goedkeuren.

Afwijkende documenten: wie draagt het risico?

Stelt de bank afwijkingen vast, dan kan de importeur de documenten aanvaarden of weigeren. Bij een murabaha draagt de bank als eigenaar het verlies van goederen die vóór de doorverkoop beschadigd raken; dat risico eerder naar de klant schuiven maakt de structuur niet-conform.

Vragen voor uw bank vóór de opening

Vraag welk contract wordt gebruikt, vanaf wanneer de bank eigenaar is, hoe de provisies worden berekend, wat er gebeurt bij betalingsachterstand en of de structuur de schriftelijke goedkeuring heeft van de eigen shariaraad van de instelling.

Praktische risico's van een islamitisch documentair krediet

De valuta is het eerste risico. Factureert de leverancier in dollar en staat de murabaha-prijs in dezelfde munt, dan draagt de importeur gedurende alle termijnen het wisselkoersrisico op zijn lokale inkomsten. Afdekking met een conventioneel termijncontract is onder geleerden omstreden, dus vraag welke afdekking, indien enige, de shariaraad van de bank aanvaardt voor een islamitische kredietbrief.

Vervaldata veroorzaken veel mislukkingen. Een islamitisch documentair krediet dat afloopt vóór de verscheping, of een aanbiedingstermijn die te kort is voor de vaarplanning van de vervoerder, laat de leverancier onbetaald en de importeur zonder goederen. Enkele dagen marge in de verschepingsdatum en de aanbiedingstermijn kosten minder dan een latere wijziging van het krediet.

Controleer ten slotte bij elk islamitisch documentair krediet met murabaha dat naam van de leverancier, adres en goederenomschrijving letterlijk overeenkomen in de aanvraag, de factuur en het cognossement. Kleine schrijfverschillen zijn de meest voorkomende oorzaak van afwijkingen, en elke melding daarvan kan kosten meebrengen, het eigendom van de bank uitstellen en de datum opschuiven waarop de importeur de lading kan ophalen.

Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →