Islamitische securitisatie: hoe een bank haar activaportefeuilles aan beleggers verkoopt

Islamitische securitisatie: hoe een bank haar activaportefeuilles aan beleggers verkoopt

Islamitische securitisatie is de overdracht van een portefeuille met reële activa of conforme contracten, bijvoorbeeld via Ijara verhuurd vastgoed, aan een speciaal vehikel dat certificaten uitgeeft die een evenredig eigendomsaandeel in die activa en hun inkomsten vertegenwoordigen. De houders zijn mede-eigenaars en geen geldschieters, en de juridische aard van de activa bepaalt of de certificaten op de secundaire markt mogen worden verhandeld.

Islamitische securitisatie: wie speelt welke rol

Bij elke islamitische securitisatie verdelen meerdere partijen het werk. De originator, meestal een bank, kiest de activa en verkoopt ze. Het vehikel houdt ze aan voor de beleggers en geeft de certificaten uit. Een trustee treedt op voor de houders, een beheerder int de betalingen en een shariaraad keurt de structuur en de contracten goed vóór de lancering.

De documenten weerspiegelen die rollen: een koopovereenkomst voor de portefeuille, een beheersopdracht, een trustakte en het prospectus. Elk daarvan wordt getoetst aan de fatwa van de raad, want één enkele clausule die rendement garandeert of een terugkoop tegen nominale waarde vastlegt, kan een verder degelijke islamitische securitisatie ondermijnen.

Ratingbureaus en externe accountants maken het plaatje compleet. De rating van een activagedekte sukuk hangt vooral af van de kwaliteit van de portefeuille en de positie van de beheerder, veel minder van de naam van de verkopende bank, mits de verkoop echt voltooid is.

Van portefeuille tot certificaat: de stappen van een islamitische securitisatie

De initiator, meestal een bank, bundelt gelijksoortige contracten, bijvoorbeeld 300 woningen verhuurd onder Ijara. Hij verkoopt ze aan een speciaal vehikel, dat de prijs betaalt met geld van beleggers. Die ontvangen certificaten die een onverdeeld aandeel in de portefeuille vertegenwoordigen.

Waarom de overdracht aan het vehikel een echte verkoop moet zijn

Om de houders werkelijk eigenaar te maken, moet de overdracht het eigendom en de bijbehorende risico's doen overgaan. Een louter recht op kasstromen zonder eigendom levert een structuur op die gedekt lijkt, maar zich gedraagt als een gewone gedekte schuld.

Wat er met de rechten van houders gebeurt bij faillissement van de initiator

Is de verkoop juridisch voltooid, dan verdwijnen de activa van de bankbalans en blijven ze buiten bereik van haar schuldeisers. Houders worden dan betaald uit de huur en de doorverkoop van de goederen. Bij louter op activa gebaseerde structuren worden ze gewone schuldeisers.

De initiator als inner van de huur op basis van lastgeving

Na de overdracht blijft de bank vaak de huur innen en de klanten opvolgen, maar nu als Wakil van het vehikel tegen een vaste vergoeding. Ze mag de ontvangsten niet garanderen, behalve wanneer verliezen voortvloeien uit eigen fout of nalatigheid.

Islamitische securitisatie: portefeuille, peildatum en garanties

Vóór de verkoop past de originator toelatingscriteria toe op zijn bestand: contracten moeten lopen zoals afgesproken, op dezelfde wijze zijn gedocumenteerd, onder hetzelfde recht vallen en vrij zijn van rechten van derden. Activa die al in gebreke zijn, blijven buiten beschouwing. Een peildatum bepaalt welke contracten en welke tot dan toe betaalde termijnen aan het vehikel toebehoren.

Bij een securitisatie van activa geeft de verkoper garanties over de overgedragen activa. Blijkt een actief later niet aan de criteria te voldoen, dan kan de bank verplicht zijn het te vervangen of terug te kopen. Dat is toegestaan omdat de verplichting voortvloeit uit schending van de eigen verklaringen, niet uit een belofte om beleggers tegen gewone verliezen te beschermen. De terugkoopprijs is daarom doorgaans het openstaande bedrag van het gebrekkige contract, nooit een vooraf afgesproken rendement.

Ook het tijdstip van de verkoop vergt zorg. Activa die tegen het openstaande saldo van elk contract worden verkocht, leveren een zuivere overdracht op, terwijl een prijs gekoppeld aan verwachte winst nieuwe onzekerheid zou scheppen. De documenten vermelden de prijsdatum, de waarderingsmethode en de onafhankelijke deskundige die de reële waarde van de pool heeft bevestigd.

Gelijksoortigheid telt voor de prijsstelling. Een pool van 300 Ijara-contracten voor woningen met vergelijkbare voorwaarden gedraagt zich voorspelbaar, terwijl een portefeuille met uiteenlopende valuta, looptijden en huurders moeilijker te waarderen is. Bij securitisatie van activa geldt: hoe uniformer de activa, hoe eenvoudiger uit te leggen is wat beleggers echt bezitten.

Welke activa kun je securitiseren zonder de sharia te schenden?

De portefeuille moet toegestane activiteiten betreffen, zonder rente, alcohol of gokken. Vooral de juridische aard van de activa bepaalt of de certificaten op de secundaire markt verhandelbaar zijn, omdat de verkoop van een vordering strengere regels kent dan die van een goed.

Ijara-contracten: de makkelijkst over te dragen activa

Een verhuurd goed blijft een tastbaar actief waarvan het eigendom tegen elke afgesproken prijs van eigenaar kan wisselen. Certificaten op basis van Ijara-contracten zijn dus vrij verhandelbaar, boven of onder pari, waarbij de koper toekomstige huur en het eigendom verkrijgt.

Murabaha-vorderingen: doorverkoop beperkt tot de nominale waarde

Zodra de goederen geleverd en op termijn verkocht zijn, blijft alleen de schuld van de klant over. Die verkopen tegen een andere prijs dan het bedrag zou neerkomen op riba. Certificaten die uitsluitend zulke vorderingen vertegenwoordigen, mogen dus alleen tegen pari van eigenaar wisselen.

Gemengde pools: welk minimumaandeel tastbare activa?

Combineert een pool Ijara, Istisna en Murabaha, dan hangt de verhandelbaarheid af van het overwicht aan reële activa. Veel shariaraden eisen meer dan de helft, sommige aanvaarden een derde; de initiator moet die verhouding gedurende de hele looptijd bewaken.

Risico's voor beleggers bij islamitische securitisatie

Het eerste risico van islamitische securitisatie is de kwaliteit van de activa. Omdat houders verliezen naar evenredigheid delen, verlagen toenemende achterstanden bij huurders direct de uitkeringen van een gesecuritiseerde sukuk. Reserves kunnen een korte verstoring opvangen, maar vervangen niet het inkomen van contracten die lang niet betalen.

Het tweede risico bij een activagedekte sukuk betreft de beheerder. Blijft de originator de betalingen innen, dan kunnen zijn financiële problemen de kasstromen verstoren, ook al zijn de activa juridisch afgescheiden. De documenten voorzien daarom in een back-upbeheerder en in snelle doorstorting van de inkomsten naar een eigen rekening van het vehikel.

Het derde risico is juridisch en sharia-gerelateerd, en treft elke gesecuritiseerde sukuk. Een rechter kan een overdracht herkwalificeren als financiering als de bank te veel rechten behoudt, en een shariaraad kan zijn goedkeuring intrekken als de structuur naar een schuldgebaseerd model afglijdt. Beide gebeurtenissen zouden de prijs van de certificaten ruim vóór de vervaldag raken.

Waarin ze verschilt van conventionele securitisatie

Een klassieke transactie kan steunen op rentedragende leningen, creditcardvorderingen of met korting doorverkochte schulden. De islamitische variant sluit zulke onderliggende waarden uit, verbiedt de verkoop van schuld onder nominale waarde en eist dat het rendement uit de activa zelf komt.

Senior en junior tranches: een omstreden opdeling

Conventionele structuren verdelen verliezen over tranches met een rangorde. In islamitische financiering delen mede-eigenaars van hetzelfde goed in principe het risico naar verhouding. Sommige transacties aanvaarden vrijwillige achterstelling, maar diverse geleerden zien daarin een verkapte rendementsgarantie voor seniorhouders.

Reserves en terugkoopbeloften: versterken zonder te garanderen

Een reserve gevoed door huuroverschotten kan betalingen afvlakken. Een finale terugkoopbelofte blijft bij Ijara toegestaan, terwijl de AAOIFI-verklaring van 2008 een beheerder van Mudaraba, Musharaka of Wakala verbiedt terugkoop tegen nominale waarde te beloven.

Rekenvoorbeeld van een gesecuritiseerde vastgoedportefeuille

Een bank bezit 100 miljoen aan Ijara-contracten voor woningen met een opbrengst van 6 % per jaar. Ze verkoopt ze voor 100 miljoen aan het vehikel, zet die liquiditeit in voor nieuwe financieringen, en beleggers ontvangen de huur na beheervergoeding, ongeveer 5,7 %.

Vragen vóór de aankoop van gesecuritiseerde sukuk

Een gesecuritiseerde sukuk is zo duidelijk als zijn documenten, en islamitische securitisatie is geen uitzondering. Lees het prospectus met deze punten in gedachten:

Dezelfde vragen gelden voor elke islamitische securitisatie, ongeacht de omvang. Wie de antwoorden niet in het prospectus vindt, doet er goed aan het product als ongeschikt te beschouwen.

Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische beleggingen’ →