Islamitische import-exportfinanciering omvat de technieken waarmee een bedrijf aankopen in het buitenland betaalt of buitenlandse verkopen voorfinanciert zonder rente, door goederen te kopen en door te verkopen, door een betaald mandaat, door een participatie of door een verkoop met uitgestelde levering in plaats van een geldlening. De bank wordt partij bij een echte koop of een echte dienst en verdient aan die transactie, niet aan het louter verstrijken van tijd.
Welk instrument past bij welke behoefte: islamitische import-exportfinanciering in een notendop
De juiste structuur hangt af van wie over liquiditeit beschikt en wanneer er betaald wordt. Bij islamitische importfinanciering is de eerste vraag voor de importeur of het geld nu beschikbaar is; bij islamitische exportfinanciering telt voor de exporteur of hij vóór de levering geld nodig heeft voor grondstoffen en productie. Een eerste indeling:
- Importeur zonder liquiditeit die later wil betalen: Murabaha via de kredietbrief, met een vaste betaaldatum.
- Importeur met eigen middelen die alleen documentaire zekerheid zoekt: Wakala tegen een vaste vergoeding.
- Importeur die het risico van een grote zending wil delen: Musharaka met een afgesproken winstverdeling.
- Exporteur die grondstoffen of oogsten moet voorfinancieren: Salam.
- Exporteur van eenmalige installaties: Istisna met termijnen naar voortgang.
- Inschrijver bij aanbestedingen: garanties op basis van Kafala.
In de praktijk combineren banken meerdere bouwstenen, bijvoorbeeld Wakala voor de kredietbrief en Murabaha voor de doorverkoop. Elke zending houdt een eigen structuur die niet automatisch voor volgende transacties geldt, zodat islamitische import-exportfinanciering per transactie wordt vastgelegd. Daardoor blijft islamitische exportfinanciering maatwerk.
Waarom klassiek handelskrediet een probleem vormt
Wisseldisconto, voorschotten in vreemde valuta en exportkredietlijnen steunen op rente die met de tijd oploopt. De sharia verbiedt deze riba en ook de verkoop van vorderingen met korting. Islamitische banken vervangen de geldlening daarom door een transactie op de goederen of een betaalde dienst.
De Murabaha-kredietbrief voor de importeur
Via het documentair krediet koopt de bank de goederen van de buitenlandse leverancier, wordt eigenaar bij aanbieding van conforme documenten en verkoopt ze met een bekendgemaakte marge door aan de importeur. Die betaalt later, vaak na 90 of 180 dagen, een vaste prijs.
Als de bank alleen als gevolmachtigde optreedt: Wakala
Beschikt de importeur al over de middelen, dan opent de bank het documentair krediet als agent. Zij ontvangt een vaste vergoeding voor de controle van documenten en de betaling, zonder looptijdgebonden marge. Deze vorm past bij bedrijven die alleen de documentaire zekerheid zoeken.
Musharaka op een bepaalde lading
Bij een grote partij kunnen bank en importeur de goederen samen financieren volgens afgesproken aandelen. Na doorverkoop op de binnenlandse markt wordt de winst verdeeld volgens een vooraf vastgestelde verhouding, terwijl een eventueel verlies de inbreng volgt. De bank draagt zo echt commercieel risico.
Islamitische importfinanciering stap voor stap
De importeur dient eerst de bestelling of proformafactuur in en verklaart de goederen later af te nemen. De bank beoordeelt kredietwaardigheid, sector en bestemmingsland en bepaalt marge en betaaltermijn. Pas daarna opent zij de kredietbrief ten gunste van de buitenlandse leverancier, die betaald wordt tegen conforme documenten.
Zodra het cognossement en de factuur bij de bank binnen zijn, is zij eigenaar en draagt zij het risico. Op dat moment, en niet eerder, sluit zij de doorverkoopakte met de klant. De klant haalt de goederen door de douane, verkoopt ze op de binnenlandse markt en betaalt de bank op de afgesproken datum de vaste prijs. Bij islamitische import-exportfinanciering telt de volgorde van de stappen zwaarder dan de bewoordingen van de contracten.
Loopt het schip vertraging op, dan verandert de prijs niet; de wachttijd komt voor rekening van wie het risico draagt. Voor importeurs maakt dat renteloze handelsfinanciering beter plannbaar, maar invoerrechten, havenkosten en opslag vragen een eigen budget, omdat de marge van de bank ze niet dekt.
Een exportorder voorfinancieren
Een exporteur die moet produceren voordat hij betaald wordt, kan zijn toekomstige productie via een Salam-contract aan de bank verkopen en ontvangt meteen de volledige prijs. Hoeveelheid, kwaliteit en leverdatum moeten vastliggen. De bank zet de goederen daarna af, vaak via een onafhankelijke parallelle Salam.
Istisna voor goederen op maat
Maakt de exporteur specifieke uitrusting, dan vervangt Istisna de Salam: de prijs kan in termijnen volgens de voortgang worden betaald en de verkoop betreft een nog te bouwen object. De bank kan een parallelle Istisna sluiten met de buitenlandse koper, met juridisch gescheiden contracten.
Wat gebeurt er met vorderingen op de buitenlandse koper?
Een geldvordering mag niet onder haar nominale waarde worden verkocht, waardoor klassieke disconto van exportfacturen uitgesloten is. Alternatieven zijn een voorschot gestructureerd als Murabaha op goederen, een betaald incassomandaat of, volgens sommige shariaraden, een streng afgebakende Tawarruq.
Bankgaranties en de vergoeding voor Kafala
Inschrijvings-, uitvoerings- en vooruitbetalingsgaranties berusten op Kafala. Volgens de meerderheidsopvatting mag de bank haar werkelijke behandelings- en beheerkosten aanrekenen, maar of de garantieverbintenis zelf beloond mag worden, blijft onder de geraadpleegde shariaraden een punt van discussie.
Voorbeeld van islamitische exportfinanciering met Salam
Een sesamexporteur heeft geld nodig om bij boeren in te kopen. Hij verkoopt zijn bank 50 ton van een nauwkeurig omschreven kwaliteit voor levering over vier maanden en ontvangt meteen de volledige prijs, stel 1.200 Amerikaanse dollar per ton, dus 60.000 dollar. De cijfers zijn verzonnen en dienen slechts ter illustratie.
De bank mag de goederen niet doorverkopen voordat zij ze heeft ontvangen, maar kan met een buitenlandse afnemer een afzonderlijke Salam voor dezelfde hoeveelheid sluiten tegen een hogere prijs. De twee contracten zijn onafhankelijk. Levert de exporteur te laat of in mindere kwaliteit, dan raakt dat het tweede contract niet; de bank moet het risico van een tekort dus zorgvuldig inschatten. Zo betaalt islamitische import-exportfinanciering productie vooraf zonder geld tegen rente uit te lenen.
De exporteur krijgt direct liquiditeit zonder rentelast, maar moet de beloofde hoeveelheid werkelijk kunnen leveren. Bij gewassen moet een mislukte oogst worden ingecalculeerd, omdat de leveringsplicht onder Salam vaststaat. Een islamitische importfinanciering en een islamitische exportfinanciering vragen dus een realistische levertijd.
Valutarisico: islamitische import-exportfinanciering zonder gewoon termijncontract
Gewone valutatermijncontracten zijn problematisch, omdat de ruil van munten in principe onmiddellijk moet gebeuren. Banken bieden in plaats daarvan een eenzijdige belofte, de wa'd, om op een latere datum een contante wissel af te sluiten, een mechanisme dat AAOIFI onder strikte voorwaarden aanvaardt.
Cognossement en werkelijke risico-overdracht
Bij Murabaha moet de bank het risico van de goederen dragen voordat zij ze doorverkoopt. In het zeevervoer blijkt dat bezit vaak uit een cognossement op haar order, en daarvan hangt de geldigheid van de doorverkoop aan de importerende klant af.
Betalingsachterstand van de importeur: wat zijn de gevolgen?
De Murabaha-prijs mag bij te late betaling niet worden verhoogd. Contracten bevatten meestal de toezegging een boete aan een goed doel te betalen, bedoeld om vertraging te ontmoedigen zonder inkomsten voor de bank te worden, soms aangevuld met vergoeding van werkelijk gemaakte kosten.
Vragen aan uw bank voordat u tekent
Vraag wie in elke fase eigenaar van de goederen is, hoe de marge wordt berekend, welke kosten erbij komen en of het shariacomité de structuur heeft goedgekeurd. Conformiteit hangt af van de werkelijke uitvoering van de stappen, niet alleen van de formulering van de contracten.
Islamitische import-exportfinanciering: controlepunten en veelgemaakte fouten
Voordat een bedrijf islamitische import-exportfinanciering aanvraagt, moet het de stukken op orde brengen: uittreksel uit het handelsregister, jaarrekeningen, leveringscontracten, gegevens over goederen en bestemmingen en bewijs van eerdere handelsrelaties. De bank gebruikt die niet alleen om de kredietwaardigheid te toetsen, maar ook om vast te stellen dat de goederen toegestaan zijn en de keten gedocumenteerd kan worden.
- De vergoeding groeit met de looptijd, ook al heet ze een mandaatvergoeding.
- De koopbelofte van de klant bindt beide partijen in plaats van alleen de klant.
- De goederen worden aan derden doorverkocht voordat de bank eigenaar is geworden.
- Hoeveelheid, kwaliteit of leverdatum onder de Salam zijn vaag omschreven.
- Valutadekking wordt opgezet als termijncontract in plaats van als eenzijdige belofte.
Een gesprek met de shariaraad of de compliance-verantwoordelijke van de bank vóór ondertekening maakt duidelijk welke van deze valkuilen voor het concrete product zijn uitgesloten. Zo wordt islamitische import-exportfinanciering voorspelbaar voor het bedrijf en controleerbaar voor de bank, en blijft islamitische importfinanciering geen etiket zonder inhoud.
Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiële producten’ →
