Islamitische financiering in België verwijst naar de sharia-conforme producten die inwoners kunnen gebruiken, vandaag vooral gescreende fondsen en ETF's van Europese tussenpersonen. Een lokaal erkende islamitische bank met rekeningen of woonkredieten bestaat niet, waardoor de oplossingen zich beperken tot sparen, beleggen en enkele grensoverschrijdende diensten.
Een grote gemeenschap, maar geen islamitische bank in België
België telt een aanzienlijke moslimbevolking, grotendeels van Marokkaanse en Turkse afkomst, geconcentreerd in Brussel, Antwerpen en Luik. Ondanks dit potentiële klantenbestand voor islamitische financiering in België heeft geen enkele Belgische kredietinstelling zich toegelegd op islamitisch bankieren, anders dan in het Verenigd Koninkrijk of Duitsland.
De vereniging van moslimprofessionals op de voorgrond
Eind jaren 2000 sprak de Belgische vereniging van moslimprofessionals met politici en bankiers om aangepaste producten te bepleiten. De voorzitster achtte ze niet levensvatbaar zonder wetswijzigingen, vooral fiscale, vergelijkbaar met die aan de overkant van het Kanaal.
Het plan van een Marokkaanse bank voor sharia-rekeningen
In 2012 kondigde het Belgische filiaal van een Marokkaanse bank aan sharia-conforme rekeningen te bestuderen en de toezichthouder te willen raadplegen. Het veelbesproken initiatief leidde niet tot een blijvend aanbod, wat de voorzichtigheid van aanbieders over lanceringskosten toont.
Terughoudendheid door kleine volumes
Voor een islamitische bank in België vraagt een gamma een shariaraad, specifieke contracten, aangepaste IT-systemen en een fiscale analyse per gewest. Zolang het aantal klanten onzeker blijft, wegen die vaste kosten zwaar tegenover zeer concurrerende klassieke hypothecaire kredieten.
Leemtes in het Belgische recht
Islamitische constructies steunen op verkoop, huur of mede-eigendom waar het Belgische recht een lening verwacht. Zonder uitdrukkelijke fiscale neutraliteit kan een vastgoed-Murabaha een dubbele eigendomsoverdracht veroorzaken en kan een Ijara de voordelen van een hypothecair krediet verliezen.
Wat het Britse model leert
Het Verenigd Koninkrijk lanceerde zijn islamitische banken nadat het de belasting van alternatieve financiering had gelijkgetrokken met die van klassieke leningen. Zonder vergelijkbare hervorming in België noemen initiatiefnemers van lokale projecten dit precedent geregeld als voorwaarde.
De brexit sloot een deur
Vóór 2021 kon een Britse islamitische bank Belgische klanten in theorie bedienen via het Europese paspoort. Sinds het Verenigd Koninkrijk de Unie verliet, bestaat die route niet meer: een Britse instelling heeft een eigen vergunning nodig om Belgische inwoners te benaderen.
Opgepast met niet-vergunde platforms
Buitenlandse websites beloven Belgische inwoners soms halalfinanciering in België in de vorm van woningfinanciering of sharia-conforme rendementen. Ontbreken ze in de officiële registers, dan is waakzaamheid geboden: bij faillissement of fraude heeft de spaarder geen depositogarantie en geen toegang tot Belgische klachtenprocedures.
Gescreende fondsen, de toegankelijkste vorm van halalfinanciering in België
In de praktijk is de eenvoudigste weg naar islamitische financiering in België het kopen via een broker van sharia-conforme ETF's of fondsen, gebouwd op indexen zonder alcohol, wapens, gokken en zwaar schuldbeladen bedrijven. Een shariaraad certificeert de screening, maar de waarde schommelt zoals bij elk aandeel.
Dividenden zuiveren in een Belgische portefeuille
Een klein deel van de inkomsten van een gescreend bedrijf kan uit rente of marginale niet-conforme activiteiten komen. Indexaanbieders publiceren een zuiveringspercentage: de belegger berekent het betrokken deel van zijn dividenden en schenkt het aan een goed doel, zonder het als kost af te trekken.
Geen Belgische takaful of sukuk
Geen enkele takafulverzekeraar heeft een vergunning in België en de Belgische staat heeft nooit sukuk uitgegeven, anders dan buurland Luxemburg in 2014. Spaarders die sukuk willen, gaan via internationale fondsen, vaak in dollar, met een wisselkoersrisico.
Eigenaar worden in België via sparen of onverdeeldheid
Bij gebrek aan lokaal aanbod van islamitische financiering in België kopen sommige gezinnen contant na jaren sparen, kopen ze in onverdeeldheid met familie of rekenen ze op een renteloze familiebijdrage. Elke optie heeft gevolgen voor erfenis en registratierechten, dus een notariële overeenkomst van onverdeeldheid is nuttig.
Islamitische financiering in België in het dagelijks leven: drie stappen
In het dagelijks leven bouwt u islamitische financiering in België op met de middelen van een gewone bank. De eerste stap is een zichtrekening zonder toegestaan debetsaldo en zonder kredietkaart met uitgestelde afrekening, zodat er nauwelijks rente verschuldigd is. Wat overblijft zijn de kosten voor het beheer van de rekening, die u makkelijk vergelijkt tussen banken.
De tweede stap is het sparen op lange termijn. Omdat er geen islamitische bank in België bestaat, wenden huishoudens zich tot een broker met toegang tot gescreende fondsen of tot reële waarden zoals contant gekocht vastgoed. De derde stap: leg elke keuze schriftelijk vast, want voor halalfinanciering in België bestaat geen publiek keurmerk dat die controle van u overneemt.
Een juridisch kader zonder afzonderlijk statuut voor islamitische financiering in België
In België vormt islamitische financiering geen afzonderlijk banksysteem. De spelers moeten het Belgische en Europese recht naleven dat van toepassing is op banken, kredieten, beleggingen, verzekeringen en betalingen, en kunnen aan hun producten eventueel een sharia-certificering toevoegen. Het gaat er dus niet om het Britse, Maleisische of Golfmodel te kopiëren, maar om sharia-conforme financieringen aan te passen aan de Belgische regels inzake krediet, fiscaliteit, eigendom en consumentenbescherming.
Nationale Bank en FSMA
De officiële lijsten van de Nationale Bank van België rangschikken de instellingen volgens hun prudentieel statuut en niet volgens een categorie “islamitische bank”. Een aanbieder van halaldiensten moet dus beschikken over het statuut dat overeenstemt met zijn werkelijke activiteit. De FSMA houdt van haar kant toezicht op de toegang tot het beroep van kredietgever en op kredietbemiddeling: een financiering die als islamitisch wordt voorgesteld, blijft onderworpen aan de Belgische voorwaarden voor hypothecair krediet of consumentenkrediet.
Halallabel en financiële erkenning
Een product kan als sharia-conform worden voorgesteld, maar deze particuliere kwalificatie vervangt geen enkele van de vergunningen die de financiële autoriteiten eisen. De belegger controleert afzonderlijk de Belgische regelgevende conformiteit en de aangekondigde religieuze conformiteit.
Een sharia-certificering beoordelen
België beschikt niet over een nationale shariaraad voor financiën: het kader berust op de gewone financiële autoriteiten, en de religieuze certificering staat los van het prudentiële toezicht. Het is raadzaam de onafhankelijkheid van het shariacomité, de bekwaamheid van de leden, hun methodologie en de exacte reikwijdte van de afgegeven certificering te onderzoeken.
Rekeningen en diensten die vanuit het buitenland worden aangeboden
Een particulier die een islamitische bank in België zoekt, kan te maken krijgen met een in België gevestigde instelling, met een Europese bank die in België mag optreden of met een buitenlands platform dat op afstand werkt. Het exacte statuut is erg belangrijk, want het toezicht, de bescherming van de gelden, de verhaalsmogelijkheden en de fiscale verplichtingen kunnen aanzienlijk verschillen.
Diensten uit andere Europese landen
Dankzij de interne markt kunnen sommige instellingen die in een andere lidstaat van de Europese Economische Ruimte zijn erkend, volgens de toepasselijke regels in België optreden. De lijsten van de Nationale Bank vermelden met name de instellingen die actief zijn via vrij verrichten van diensten.
Islamitische rekening en depositogarantie
Een islamitische rekening wordt onderzocht zoals elke andere rekening: identiteit van de instelling, toepasselijk recht, kosten, munt, eventuele vergoeding en voorwaarden voor opheffing. Er moet ook worden bepaald of het geld juridisch een bankdeposito, betaalmiddelen of een beleggingsproduct vormt. De depositogarantie geldt alleen voor gedekte instellingen: het Belgische garantiefonds preciseert dat de regeling met name afhangt van het statuut en het land van herkomst van de instelling.
Apps en fintech
Een app met een halallabel moet worden beoordeeld op haar werkelijke statuut: bank, betalingsinstelling, bemiddelaar, beleggingsonderneming of louter technologieleverancier.
Vastgoedfinanciering: de juridische aandachtspunten
Constructies met aankoop, doorverkoop, mede-eigendom of verhuur moeten het vastgoedrecht, de hypotheekregels, de gewestelijke fiscaliteit en de consumentenbescherming naleven. Een religieus aanvaardbare structuur kan een belangrijke juridische aanpassing vergen voordat ze in België kan worden aangeboden.
Gewestelijke registratierechten
De registratierechten zijn een gewestelijke bevoegdheid en de regels verschillen tussen Brussel, Wallonië en Vlaanderen, met bijzondere regelingen voor de enige eigen woning, die de laatste jaren zijn gewijzigd. Het zou riskant zijn ervan uit te gaan dat een structuur die in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk of de Golfregio wordt gebruikt, dezelfde behandeling geniet: het effect van een constructie met meerdere eigendomsoverdrachten moet vóór de ondertekening per gewest worden nagegaan.
De rol van de notaris
Zodra een transactie een onroerend goed betreft, onderzoekt de notaris de eigendomsoverdrachten, de hypothecaire inschrijvingen, de waarborgen, de aktekosten en de fiscale gevolgen. Een sharia-validering vervangt deze analyse volgens de Belgische regels nooit.
Consumentenkrediet en bedrijfsfinanciering
Een islamitische structuur die bedoeld is om een auto, uitrusting of werkzaamheden te financieren, moet onder een erkende juridische categorie vallen. Bij de FSMA kunt u de erkende kredietgevers controleren. Het ontbreken van conventionele rente sluit de Belgische regels inzake informatie, kredietwaardigheid en consumentenbescherming niet uit.
Zakelijke financieringen
Ondernemingen kunnen islamitische financieringen zoeken voor vastgoed, uitrusting, voorraden, internationale handel of investeringen. Bij de structurering wordt dan rekening gehouden met het vennootschapsrecht, de btw, de boekhouding en de vennootschapsbelasting, naast de conformiteit met de sharia. Voor een kmo ligt het potentiële belang vooral in het diversifiëren van de financieringsbronnen, op voorwaarde dat economische kostprijs, waarborgen, fiscaliteit, governance en documentaire complexiteit worden vergeleken met de conventionele oplossingen.
Beleggen in conforme aandelen en fondsen
Gescreende aandelen, sharia-conforme fondsen of andere sharia-conforme producten in België kunnen toegankelijk zijn via Europese tussenpersonen. Er moet worden nagegaan of het product wettelijk in België mag worden verhandeld en of de dienstverlener over de nodige vergunningen beschikt.
Fondsen en ETF’s
Sharia-conforme fondsen en ETF’s blijven onderworpen aan de Europese en Belgische regels voor instellingen voor collectieve belegging. De FSMA publiceert het regelgevend kader voor icb’s en de procedures voor buitenlandse fondsen die op de Belgische markt worden verdeeld.
Fiscaliteit van de belegger
Religieuze conformiteit stelt de inkomsten niet vrij van belasting: dividenden van halalaandelen worden belast zoals andere, onder voorbehoud van de vrijstellingen en verdragen die voor elke belastingplichtige gelden. Een belegger die via een buitenlandse makelaar werkt, houdt ook rekening met de taks op de beursverrichtingen en de jaarlijkse taks op de effectenrekeningen, waarvan de tarieven bij de FOD Financiën moeten worden nagegaan. Een verzekering van het type takaful heft evenmin, louter door haar certificering, de belastingen op verzekeringsverrichtingen op.
Sharia-conforme producten in België: vragen vóór u belegt
Vraag de beheerder vóór de aankoop van een fonds naar de screeningmethode: uitgesloten sectoren, getolereerde schuldgraad en het maximale aandeel niet-conforme inkomsten. Twee fondsen die beide als sharia-conforme producten in België worden aangeboden, kunnen verschillende criteria volgen en zeer uiteenlopende portefeuilles bevatten.
Vergelijk daarna de lopende kosten, het verschil met de referentie-index, de handelsmunt en de verhandelbaarheid. Een aanbod van islamitische financiering in België is alleen interessant als die cijfers concurrerend blijven ten opzichte van een klassiek fonds, want conformiteit verontschuldigt geen te hoge kosten en geen slordig beheer.
Verhaal bij een geschil
Bij een geschil over islamitische financiering in België met een financiële instelling kan de consument zich wenden tot Ombudsfin wanneer het dossier onder diens bevoegdheid valt. De religieuze dimensie van het contract heft de Belgische klachten- en buitengerechtelijke geschillenregelingen niet op.
Aanbieders van deze diensten
- Curvo: Europees platform voor beleggen in ETF's dat een gids publiceert over halal ETF's die beschikbaar zijn voor beleggers die in België wonen.
- Musaffa: Halal-beleggingsapp met een sharia-conforme aandelenscreener en een online dienst voor beheerd beleggen voor moslimbeleggers.
Bekijk de hele rubriek ‘Islamitische financiering per land’ →