Dayn is elke verplichting om geld te betalen of een vervangbaar goed te leveren die de ene persoon aan de andere verschuldigd is, ontstaan uit een lening, een verkoop op krediet, vervallen huur of schadevergoeding, en ze rust persoonlijk op de schuldenaar.
Waaruit een schuld in het islamitisch recht ontstaat
Een schuld kan voortkomen uit een lening, uit een verkoop met uitgestelde prijs, uit een salam waarbij de goederen nog geleverd moeten worden, uit vervallen huur of uit de plicht om schade te herstellen. Altijd rust ze persoonlijk op de schuldenaar.
Dayn en 'ayn: een fundamenteel onderscheid
Een 'ayn is een bepaald, bestaand goed, zoals een geïdentificeerde auto; een dayn is een verschuldigde waarde, alleen beschreven naar hoeveelheid en kenmerken. Dat onderscheid verklaart waarom een geldschuld niet verhandeld kan worden zoals een reëel actief.
Waarom qard slechts één soort schuld is
Qard is een liefdadige lening: de ontvanger geeft precies dezelfde hoeveelheid terug, zonder afgesproken toeslag. Niet elke schuld is een qard; ook een later betaalbare murabaha-prijs is een dayn, maar die bevat een geoorloofde handelsmarge.
Een schuld groeit niet met de tijd
Eenmaal vastgesteld blijft het verschuldigde bedrag gelijk: noch vertraging noch herschikking mag het verhogen. Meer vragen in ruil voor extra tijd herhaalt de voorislamitische riba al-jahiliyya die de bronnen uitdrukkelijk veroordelen, welke naam men de toeslag ook geeft.
De schuld op schrift: de opdracht van vers 2:282
Het langste vers van de Koran vraagt de gelovigen om schulden op termijn schriftelijk vast te leggen, voor getuigen, met bedrag en vervaldatum. Dit documentatieprincipe inspireert nog altijd islamitische financieringscontracten, die elke betalingsverplichting zorgvuldig en in detail omschrijven.
Pand (rahn): de terugbetaling zekerstellen
De schuldeiser kan een goed als zekerheid ontvangen, bijvoorbeeld vastgoed of effecten. Hij mag er tijdens de lening geen kosteloos voordeel uit halen en laat het bij wanbetaling verkopen om zich te voldoen, waarna een overschot naar de schuldenaar gaat.
Borgtocht (kafala): een derde staat garant
Iemand kan zich verbinden te betalen als de schuldenaar in gebreke blijft. De traditie ziet kafala als een liefdadige daad, waardoor een vergoeding voor een loutere garantie omstreden is; bankgaranties rekenen daarom eerder de werkelijke uitgiftekosten aan.
Een schuldenaar in nood: uitstel van betaling
De Koran spoort aan om een schuldenaar in moeilijkheden uitstel te geven en prijst kwijtschelding. Islamitische banken onderscheiden daarom echt insolvente klanten, die tijd krijgen, van wie bewust een betaling uitstelt die hij wel kan doen.
Boetes bij achterstand die naar goede doelen gaan
Om opzettelijke wanbetalers af te schrikken bevatten veel contracten een toezegging om bij vertraging een bedrag te betalen. Gangbare standaarden eisen dat dit bedrag naar liefdadigheid gaat en niet naar de bank, die alleen haar werkelijke kosten mag terugvorderen.
Faillissement (iflas) en rangorde van schuldeisers
Wanneer de schulden het vermogen overtreffen, kan een rechter de schuldenaar verbieden over zijn goederen te beschikken en die naar verhouding onder de schuldeisers verdelen. De basisbehoeften van de schuldenaar en zijn gezin blijven daarbij beschermd.
Zakat en vorderingen: wie betaalt waarover?
Volgens veel geleerden hoort een inbare vordering bij de zakatgrondslag van de schuldeiser, terwijl een dubieuze pas meetelt na ontvangst. De behandeling van de schulden van de schuldenaar verschilt per rechtsschool en vraagt om deskundig advies.
Schuld op de balans van een islamitische bank
Financiering via murabaha, istisna en salam levert vorderingen op klanten op, terwijl ijara en musharaka de bank eigenaar laten van een actief of een aandeel. Die samenstelling bepaalt het kredietrisico dat toezichthouders en de IFSB laten meten.
Gespecialiseerde externe bron
De IFSB-standaarden behandelen het kredietrisicobeheer van islamitische banken, dus het risico dat klanten de schulden uit hun financieringen niet betalen.