Een Mudaraba-beleggingsrekening berust op een contract waarin de klant als kapitaalverschaffer geld toevertrouwt aan de bank als beheerder; winst wordt volgens een afgesproken percentage verdeeld en financieel verlies komt voor rekening van de klant, tenzij de bank in gebreke bleef.
Rabb al-mal en mudarib: twee rollen met ongelijke rechten
De houder is de rabb al-mal: hij levert het geld maar bemoeit zich niet met het beheer. De bank is de mudarib: zij beslist over de inzet, levert werk en deskundigheid en brengt in dit contract normaal geen eigen kapitaal in.
Waarom winst als percentage en nooit als bedrag wordt vastgelegd
Rechtsgeleerden eisen dat elke partij een deel van de werkelijke winst krijgt, bijvoorbeeld 70 tegen 30. Een vast bedrag of een percentage van het kapitaal beloven zou het contract een rentedragende lening maken, dus riba, en de Mudaraba ongeldig maken.
Verlies, gedragen door de kapitaalverschaffer
Als de beleggingen geld verliezen, krimpt het kapitaal van de houder navenant. De bank verliest alleen de waarde van haar onbetaalde inspanning. Die asymmetrische verdeling is de logische tegenhanger van het ontbreken van een garantie op het ingelegde bedrag.
Opzet, nalatigheid of contractbreuk: wanneer de bank aansprakelijk wordt
De mudarib is een vertrouwenspersoon. Handelt hij opzettelijk, grof nalatig of wijkt hij af van de afgesproken voorwaarden, dan moet hij de houder schadeloosstellen. Zulke tekortkomingen bewijzen blijft voor een individuele spaarder tegenover een instelling wel lastig.
Onbeperkte tegenover beperkte Mudaraba
De algemene vorm laat de mudarib vrij beleggen in elke toegestane sector. De beperkte vorm begrenst looptijd, plaats, sector of soort transacties. Hoe preciezer de voorwaarden, hoe makkelijker een schending aan te tonen is waarvoor de bank aansprakelijk is.
Mag de mudarib ook eigen geld inbrengen?
Ja, als het contract dat toestaat. De bank wordt dan ook partner: haar inbreng krijgt naar verhouding winst, waarna zij haar beheersaandeel over de rest ontvangt. Deze vermenging moet worden gemeld, omdat ze het rendement van de houder direct beïnvloedt.
Het Maleisische onderscheid tussen islamitisch deposito en beleggingsrekening
In Maleisië scheidde de wet op islamitische financiële diensten van 2013 islamitische deposito's met gegarandeerde hoofdsom van beleggingsrekeningen waarbij verlies wordt gedeeld. Banken kregen een overgangstermijn van twee jaar om hun producten opnieuw in te delen en hun klanten te informeren.
Depositogarantie: Mudaraba-rekeningen vallen er meestal buiten
Omdat de hoofdsom niet wordt beloofd, sluiten depositogarantiestelsels deze rekeningen doorgaans uit, ook in Maleisië. De houder aanvaardt dus een risico dat meer op dat van een fonds lijkt, en daarom is uitgebreide informatie vooraf zo belangrijk.
Garantie door derden, onder voorwaarden toegestaan
Volgens de AAOIFI-normen mag de mudarib het kapitaal niet garanderen, maar een onafhankelijke derde mag dat vrijwillig en afzonderlijk wel doen. Zo'n garantie mag niet aan het contract gekoppeld zijn en de houder direct of indirect niets kosten.
Vervroegde opheffing en de terugbetaalde waarde
Geld opnemen vóór de vervaldatum komt neer op het liquideren van een belang. Banken passen dan vaak een lagere weging toe voor de verstreken periode of betalen het kapitaal terug tegen geschatte waarde, zonder renteachtige boete. Die regels moeten op papier staan.
De vergelijking met Wakala en Musharaka
Bij een beleggings-Wakala treedt de bank op als gevolmachtigde tegen een vaste vergoeding en mikt ze op een verwachte winst. Bij Musharaka brengen beide partijen kapitaal in en beheren ze samen. Alleen bij Mudaraba zijn arbeid en geld volledig gescheiden.
Vóór het openen: de vragen die ertoe doen
Vraag naar de exacte verdeelsleutel, het reservebeleid, de gefinancierde portefeuille, de kosten ten laste van de pool en de gevallen waarin de bank aansprakelijkheid erkent. Controleer tot slot of het shariacomité jaarlijks rapporteert over de werkelijke naleving van het contract.
Gespecialiseerde externe bron
Het portaal van de Securities Commission Malaysia bundelt richtlijnen voor de islamitische kapitaalmarkt en besluiten van haar sharia-adviesraad, ook over Mudaraba-structuren.