Islamitische financiering in Iran verwijst naar het nationale bank- en financiële stelsel dat sinds de wet op woekervrij bankieren van 1983 rente verbiedt voor alle banken in het land en partnerschaps-, koop- of huurcontracten uit de sjiitische rechtsleer oplegt.
Een omschakeling van de hele sector, geen niche
Anders dan in landen waar islamitische en conventionele banken naast elkaar bestaan, heeft Iran zijn volledige banksysteem omgezet. Na de revolutie van 1979 stelde de wetgever rente gelijk aan woeker en wilde dat geen enkele bank nog tegen een vaste rente leende of deposito's vergoedde.
De wet op woekervrij bankieren van september 1983
Deze wet, in september 1983 goedgekeurd door de Raad van Hoeders, verbiedt rentedragende leningen in elke munt. Ze bepaalt welke vormen van fondsenwerving en -besteding zijn toegestaan en laat de centrale bank de concrete toepassingsparameters vastleggen.
Wie de regels bepaalt: de Raad voor Geld en Krediet
De in 1960 opgerichte Centrale Bank van Iran voert het monetaire beleid, maar het hoogste orgaan is de Raad voor Geld en Krediet. Daarin zitten de gouverneur, de minister van Economie, andere ministers, parlementsleden en de procureur-generaal, en de raad keurt de hoofdlijnen goed.
Een fiqh-raad naast de centrale bank
Een raad voor islamitische rechtsleer toetst de religieuze conformiteit van bancaire en monetaire instrumenten. Zijn rol lijkt op die van een centraal shariacomité, maar hij werkt binnen de twaalver-sjiitische fiqh, wat sommige verschillen met de AAOIFI-normen in soennitische landen verklaart.
Waarom sjiitische rechtsleer sommige producten verandert
De sjiitische fiqh aanvaardt structuren die elders worden afgewezen. Het shariacomité van de Iraanse onderhandse beurs keurde door hypotheken gedekte effecten goed als sjiitisch initiatief, terwijl de meerderheid van de soennitische geleerden ze verwerpt. Buitenlandse beleggers moeten elke structuur dus apart onderzoeken.
De wettelijke contracten, van mudaraba tot joaleh
De wet en haar uitvoeringsteksten erkennen een tiental contracten: qard al-hasan, mudaraba, burgerlijk en kapitaalpartnerschap, huurkoop, afbetalingsverkoop, termijnverkoop, joaleh voor een betaalde dienst, plus muzara'a en musaqat voor akkerbouw en het onderhoud van boomgaarden en plantages.
Qard al-hasan als liefdadigheidslening op grote schaal
Qard-al-hasan-rekeningen keren geen gegarandeerd rendement uit, en banken gebruiken ze voor leningen zonder winst aan huishoudens, bijvoorbeeld voor een huwelijk of een dringende behoefte. Liefdadigheidsleenfondsen spelen in Iran een zichtbaardere sociale rol dan in de meeste landen.
Winstpercentages gestuurd door de monetaire autoriteit
De centrale bank kan bandbreedtes voor winstpercentages vastleggen, prioritaire sectoren aanwijzen en commissies en kosten begrenzen. In de praktijk brengt die sturing de aangekondigde rendementen dicht bij een vastgestelde rente, wat economen bekritiseren als afstand van echte verliesdeling.
Islamitische schatkistpapieren en de Fara Bourse
Op 30 september 2015 werden de eerste islamitische schatkistpapieren genoteerd op de Iran Fara Bourse, een onderhandse markt. Samen met murabaha-, manfa'ah-, ijara- en musharaka-sukuk vormen ze het grootste deel van de lokale markt voor conforme overheidsschuld.
Participatiepapieren en parlementaire controle
Participatiepapieren naar het model van musharaka financieren publieke of bancaire projecten door spaarders te laten delen in het resultaat. Uitgifte ervan door de centrale bank vereist goedkeuring van het parlement, wat de monetaire onafhankelijkheid van de instelling beperkt.
Vrijhandelszones als uitzondering op het islamitische regime
Deviezentransacties die vanuit een vrijhandelszone worden uitgevoerd, zijn volgens de toepasselijke teksten vrijgesteld van het islamitische bankregime. Hoe die uitzondering in de praktijk werkt, blijft echter onduidelijk, en geen enkele buitenlandse bank had een volledige vergunning in het land.
Staats- en privébanken in een afgesloten markt
Een groot deel van de Iraanse banken is in handen van de staat, de rest is privé. Internationale sancties sluiten de sector grotendeels af van wereldwijde betaalnetwerken, waardoor het Iraanse model geïsoleerd groeit, zonder band met islamitische centra in de Golf of Azië.
Gespecialiseerde externe bron
De website van de Centrale Bank van Iran biedt monetaire en bancaire wetgeving, besluiten van de Raad voor Geld en Krediet en statistieken over de sector.