In Libië zijn islamitische banken instellingen, filialen of loketten die de Centrale Bank van Libië heeft toegelaten om bankdiensten aan te bieden die niet strijdig zijn met de sharia, onder gezag van een centraal shariacomité en van het eigen comité van elke bank.
Wet 46 van 2012 herschrijft de bankwet van 2005
Wet 46 van 2012 wijzigt wet nr. 1 van 2005 op de banken en voegt er een volledig hoofdstuk over islamitisch bankieren aan toe. Die activiteit wordt omschreven als het verlenen van bankdiensten volgens formules die niet strijdig zijn met de sharia.
Drie toegestane vormen om actief te zijn
De tekst laat toe te werken als zelfstandige islamitische bank, als apart filiaal met gescheiden boekhouding of als loket in een conventioneel kantoor. Die keuze bepaalt hoe de gelden worden gescheiden en hoe duidelijk het aanbod is voor de klant.
Een centraal shariacomité bij de Centrale Bank
De wet richt bij de Centrale Bank een centraal shariacomité op met minstens vijf specialisten in islamitisch recht en drie deskundigen in recht, economie en bankwezen. Zijn beslissingen zijn bindend voor alle instellingen met islamitische bankactiviteit.
De shariacomités van elke instelling
Elke islamitische bank moet een comité van minstens drie rechtsgeleerde leden benoemen, ingeschreven in een register van de Centrale Bank. Dat comité keurt de financieringscontracten goed en controleert hoe ze in de dagelijkse werking worden uitgevoerd.
Welke contracten noemt de wet?
De tekst vermeldt uitdrukkelijk murabaha, mudaraba, musharaka, ijara, istisna en salam. De lijst omvat verkopen met winstmarge, partnerschappen met winst- en verliesdeling, leasing en contracten voor productie of uitgestelde levering van goederen.
De omzetting van conventionele banken
Een conventionele bank kan omschakelen door aparte afdelingen op te richten en de goedkeuring van de Centrale Bank te verkrijgen. Islamitische loketten of filialen die al vóór de wet bestonden, moesten zich er tegen eind 2012 aan aanpassen.
Wet nr. 1 van 2013 en het renteverbod
Wet nr. 1, aangenomen begin 2013, verbiedt transacties op basis van rente. Voor natuurlijke personen gold ze meteen, terwijl bedrijven en andere rechtspersonen tot begin 2015 de tijd kregen om hun verrichtingen aan te passen.
Waarom de toepassing werd uitgesteld
In 2015 keurde het Huis van Afgevaardigden wet nr. 7 goed, die de toepassing op rechtspersonen uitstelde tot 2020. In het westen van het land houden rechtbanken vaak weinig rekening met teksten van die assemblee, wat blijvende rechtsonzekerheid veroorzaakt.
Wat het Hooggerechtshof in 2019 besliste
In een arrest van 16 juni 2019 oordeelde het Hooggerechtshof dat de wet van 2013 kredietverrichtingen beoogt, ongeacht hun benaming, en niet de nalatigheidsinteresten die het Burgerlijk Wetboek bij handelsgeschillen voorziet.
Klanten tegenover hybride producten
Tussen een wettelijk opgelegde omschakeling en een nog onvolledige praktijk kan een klant een murabaha aangeboden krijgen in een kantoor dat grotendeels conventioneel bleef. Hij moet dan nagaan of de bank de goederen echt koopt vóór de doorverkoop.
Liquiditeit en herfinanciering als zwakke schakel
Zonder lokale sukukmarkt en zonder voldoende ontwikkelde conforme interbankinstrumenten heeft een Libische islamitische bank weinig middelen om kortetermijnoverschotten te beleggen. Die beperking drukt de looptijd en het volume van de financiering die ze kan verstrekken.
Vragen om te stellen vóór ondertekening bij een Libische bank
Vraag of het aanbod komt van een islamitische bank, een filiaal of een loket, welk shariacomité het heeft goedgekeurd en hoe betalingsachterstanden worden behandeld. De conformiteit wordt door dat comité beoordeeld, niet door de commerciële benaming alleen.
Gespecialiseerde externe bron
De website van de Centrale Bank van Libië publiceert circulaires, beslissingen en mededelingen over handelsbanken en hun islamitische bankactiviteiten.